1 mei 1874 – Nikola I van Montenegro

Vorst Nikola van Montenegro in 1882

Het momenteel jongste land van Europa is Montenegro. Na het uiteenvallen van Joegoslavië in de eerste helft van de jaren 90 bleef er een soort rompstaat over bestaande uit Servië en Montenegro, die geregeerd werd vanuit Belgrado en formeel nog Joegoslavië heette. In 2003 werd de confederatie van Servië en Montenegro gesticht en werd de oude landsnaam verlaten. In 2005 volgde na een referendum de definitieve scheiding van tafel en bed en Montenegro is nu volledig zelfstandig. Het voerde de Euro als betaalmiddel in, werd lid van de NAVO en kandidaatlid van de EU.

Eeuwenlang werd Montenegro verdeeld tussen het kustgebied dat als handelsgebied van Venetië gold en het binnenland waar al sinds 1516 een Orthodox prins-bisdom bestond. De opvolging was erfelijk geregeld en aangezien bisschoppen niet mogen trouwen ging die vererving over van oom op neef. Dat bleef zo tot 1852, toen de een jaar eerder tot prins-bisschop gekroonde Danilo II besloot zijn kerkelijke functie neer te leggen, te trouwen en van Montenegro een prinsdom te maken, waarvan hij de regerend vorst werd. Het Ottomaanse Rijk, dat al sinds het begin van de 18e eeuw weinig te zeggen had in Montenegro, zag hierin een kans om alsnog de touwtjes in handen te nemen, maar Danilo bevocht met succes zijn onafhankelijkheid. Ook wist hij banden met Rusland, Oostenrijk en Frankrijk te smeden en onderhouden.

Op 1 augustus 1860 (volgens de Juliaanse kalender) werd Danilo vermoord toen hij aan boord wilde gaan van een ship in Kotor. De dader was een zekere Todor Kadic. Het motief was een oude familievete: de families van de prins en zijn moordenaar lagen al jaren met elkaar overhoop. Danilo wilde in 1854 een daad stellen en overviel het leefgebied van de Bjelopavlici-clan, waar Kadic lid van was, en liet zijn lijfwachten een veertigtal meisjes verkrachten, waaronder Kadic’s zus. De moord was dus een wraakoefening op de gebeurtenis van zes jaar eerder.

Met de dood van Danilo werd Nikola de nieuwe regerend vorst van Montenegro. Hij was een neef van zijn voorganger en geboren op 7 oktober 1841 (j.k.) in Njeguši, nu een stadswijk van Cetinje. Zijn vader was Mirko Petrovic, een oudere broer van Danilo. Nikola groeide op in Triest en studeerde later aan het Lycée Louis le Grand in Parijs. Daar was hij ook toen het nieuws van de moord op zijn oom bekend werd.

In 1862 waren het weer eens de Turken die aan de deur klopten bij Montenegro. Nikola was echter niet zo succesvol als zijn oom en moest delen van zijn land uit handen geven, maar ondertussen smeedde hij wel een alliantie met Servië om zich in het vervolg tegen de Turken te kunnen weren, wat uiteindelijk succes had. Dit samenwerkingsverdrag had officieel tot doel ‘de Servische volken te verenigen tegen de Turkse overmacht’. In 1876 leidde dit tot de Montenegrijns-Turkse oorlog, een van de deeloorlogen van de Russisch-Turkse oorlog. Montenegro was succesvol in deze oorlog, het verdriedubbelde zijn grondgebied en verdubbelde het aantal inwoners, maar gedeeltelijk ten koste van Oostenrijkse belangen, die dan ook bij de vredeonderhandelingen dwars lagen. Uiteindelijk wist Nikola op de Conferentie van Berlijn de erkenning van zijn staat door de grootmachten af te dwingen en het behoud van de juist veroverde havenstad Bar, terwijl andere delen weer bij Oostenrijk-Hongarije terug kwamen.

Mi 4 uit 1874

De periode van 1881 tot 1912 was er een van rust en vrede in Montenegro. Nikola regeerde als autocraat en deed er alles aan om zijn land op te stuwen in de vaart der volkeren, iets wat echter niet tot grote vooruitgang leidde: Montenegro bleef een van de minder ontwikkelde landen van Europa.

Nikola had twaalf kinderen, waaronder negen dochters, die hij onder andere uit wist te huwelijken aan de Romanovs. Zijn vijfde dochter, Jelena, trouwde met de Italiaanse kroonprins Victor Emmanuel, die vanaf 1900 koning zou zijn. Nikola werd in zijn tijd als de Vader van Europa gezien. Met deze reputatie had hij goede contacten in heel het werelddeel, zelfs met de Turken, aan wie hij in 1886 een verzoenend bezoek bracht.

In 1905 kreeg Montenegro voor het eerst een grondwet en een parlement, dat mee mocht denken met het beleid. Nikola bleef in deze constructie echter wel de eindverantwoordelijke, niet van plan iets van zijn autocratische bewind te laten varen. Dit leidde uiteraard tot botsingen met de nieuwe volksvertegenwoordiging dat vond, nu het er eindelijk was, ook daadwerkelijk het beleid wilde bepalen. Politieke fracties ontstonden en in de eerste jaren versleet Montenegro meerdere eerste ministers.

In 1908 kreeg Nikola de kans om zich te ontpoppen als dé leider van de Zuid-Slavische volken. Oostenrijk-Hongarije had besloten Bosnië en Hercegovina te annexeren en daarmee stond de dubbelmonarchie letterlijk aan de grens van Montenegro. In 1909 leidde dit tot een nieuwe alliantie met Servië, waar Nikola’s schoonzoon Peter I aan de macht was, maar waarmee de banden aanzienlijk verslapt waren.

Mi 71 uit 1907

In 1910 kwam (letterlijk) de kroon op het werk van Nikola: bij zijn gouden regeringsjubileum en onder het oog van vertegenwoordigers uit Servië, Griekenland, Italië, Rusland en Bulgarije werd hij in hoofdstad Cetinje tot koning gekroond. Voor die gelegenheid was er zelfs elektrisch licht aangelegd.

In 1912 sloot Montenegro zich aan bij Griekenland, Bulgarije en Servië in de Eerste Balkanoorlog tegen de Turken. Deze oorlog werd een groot succes en de Turken werden teruggedrongen tot aan hoofdstad Constantinopel, waarbij ook Montenegro zijn grondgebied weer mocht uitbreiden

Lang zou Montenegro niet van de nieuwe situatie kunnen genieten. De inmiddels 73-jarige koning Nikola was immers een bondgenoot van Servië en volgde Belgrado dus in de Eerste Wereldoorlog. De strijd tegen Oostenrijk was aanvankelijk succesvol en in Belgrado begon men al de filosoferen over een nieuwe Zuid-Slavische staat, na het verslaan van Oostenrijk-Hongarije. Nikola stond hier allerminst positief tegenover, maar veel tijd om daarover na te denken kreeg hij niet, want in 1915 veroverde het Oostenrijks-Hongaarse leger flinke delen van Montenegro en Nikola moest zijn land ontvluchten. Hij zou het nooit meer terugzien, het koninkrijk Montenegro hield op te bestaan en zou in 1918 zonder slag of stoot opgenomen worden in de Zuid-Slavische staat.

Nikola vluchtte via Italië naar Frankrijk, waar hij in Bordeaux een regering in ballingschap opzette, met als voornaamste punt Montenegro niet op te laten gaan in de nieuwe staat. Alleen Italië stond achter de zelfstandigheid van Montenegro, maar aan het eind van de oorlog, toen Oostenrijk-Hongarije op de knieën gedwongen werd, nam Servië het grondgebied van zijn voormalige bondgenoot in, verklaarde Nikola tot verrader en ontzegde hem de toegang tot zijn land. De oude hoofdstad Cetinje werd ingeruild door Podgorica, wat ook tegenwoordig nog de hoofdstad is.

Propagandaopdruk op nooit uitgegeven zegel, gemaakt in opdracht van de regering in ballingschap.

Tot zijn dood, op 2 maart 1921 in Antibes, bleef hij oppositie voeren tegen het Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen, waarna geen van zijn overlevende kinderen nog een claim erop legden. Zijn dochter Jelena liet hem in de Russische kerk in San Remo begraven. In 1989 werden zijn resten bijgezet in het familiegraf in Cetinje.

Op 19 april 1874 (volgens de Juliaanse kalender) verschenen de eerste zegels van Montenegro, tegelijkertijd met de opening van het eerste eigen postkantoor in het land. Van de bijna 100 zegels die verschenen zijn toont het overgrote deel het portret van Nikola, gedeeltelijk met opdrukken voor 400 jaar boekdrukkunst in Montenegro (1893) en het invoeren van de grondwet (1905). Alleen in 1896, bij het 200-jarig bestaan van de Petrovic-dynastie, kwam er een serie van 12 met een gezicht op de kloosters van Cetinje.

Volgende keer gaan we naar 1875 en de provinciale politiek van Colombia.