1 Mei 1871 – De Stefanskroon

Standbeeld van Stefanus in Boedapest (eigen foto, 2009)

Hoewel Hongarije in principe niet zo’n superreligieus land is als Polen zijn er wel twee heiligen die er te pas en te onpas worden aangeroepen dan wel vereerd. De ene is Elisabeth van Hongarije, dochter van de 12e-eeuwse koning Andreas II, die haar faam vooral dankt aan de wonderen die ze verrichte in Thüringen waar ze landgravin werd.

Mi 7 (1871)

De andere is koning Stefanus I (I. István), de eerste die de Hongaarse stammen verenigde binnen één koninkrijk, wat het begin werd van Hongarije als natie. Niet alleen zijn leven en werken zijn vermeldenswaardig, zijn kroon, de Stefanskroon, was en is het nationale symbool van Hongarije.

Mi 35 (1898), envelop met kroon

Stefanus werd ongeveer 975 geboren in Esztergom, een stadje niet ver van Boedapest aan de Donau, overheerst door een enorme kathedraal. Het was in die dagen de hoofdstad van het grootvorstendom. Hij was een zoon van grootvorst Géza. Een grootvorst in Hongarije was eigenlijk zoiets als de ‘voorzitter’ was van de ‘raad van stamhoofden’, wat hij deed in navolging van zijn vader, grootvader en overgrootvader, de legendarische Árpád de Hongaar, die als de stichter van Hongarije geldt.

Stefanus werd geboren als Vajk en kreeg de naam waaronder hij bekend zou worden bij zijn doop een aantal jaar later. Hongarije was toen nog maar net christelijk, dat wil zeggen dat de grootvorst gedoopt was, maar er verder nog geen sprake was van een christelijke cultuur in het land. Dat zou onder Stefanus veranderen, hij deed er alles aan het christendom in het hele land te vestigen en stichtte binnen de burcht van Esztergom de eerste basiliek.

Mi 124 (1913): Franz Joseph met de kroon

In 997 werd Stefanus grootvorst van Hongarije. De titel werd echter betwist door de hertog van Somogy, Koppány geheten. Na enkele jaren was het pleit beslecht en Koppány verslagen. Om zijn autoriteit jegens eventuele andere troonpretendenten voorgoed te vestigen klopte Stefanus aan bij keizer Otto III, een verwant van Gisela van Beieren, waar Stefanus in 996 mee getrouwd was, en stelde zo het koningschap veilig. In het jaar 1000 (of 1001) volgde de kroning, waarvoor paus Sylvester II de kroon geleverd zou hebben. Er was nog geen sprake van dé Stefanskroon.

Mi 156 (1914): Kroon met de mythische vogel Turul

Gedurende zijn koningschap moest Stefanus diverse oorlogen uitvechten om zijn heerschappij te blijven behouden en daarnaast alle heidenen tot het christendom te bekeren. In 1038, het jaar dat hij overleed, was hij grotendeels in beide doelen geslaagd, alleen was er geen opvolger. Alle kinderen die Gisela kreeg stierven jong. Weliswaar stelde Stefanus volgens de legende het koninkrijk in handen van de Maagd Maria (de Patrona Hungariae), maar kwam er toch een periode van anarchie en heidense opstanden. Uiteindelijk overleefde het christendom in Hongarije en hoe anders zou dat gevierd kunnen worden door een heiligverklaring van de eerste koning. Koning László I, die regeerde van 1077 tot 1095 en later ook zelf heiligverklaard, was degene die het hele proces in werking zette.

Mi 189 (1916): kroningszegel voor Karl I

Dit is ook de periode waarin de Stefanskroon werd ‘uitgevonden’. Een voorloper van deze kroon werd in Byzantium gemaakt voor koning Géza I, voorganger en broer van László I, maar de kroon in zijn huidige vorm is waarschijnlijk van een eeuw later. In die tijd stond het kruis nog recht op de kroon, maar een ongeval in de 17e eeuw maakte dat sindsdien het kruis er scheef opstaat. Waarschijnlijk is men bij het opruimen van de koningsregalia in een ijzeren kist vergeten de kroon ook in te ruimen. De kist stond echter niet stabiel en viel op het kruis van de kroon. Men heeft er nooit meer wat aan gedaan, wat de kroon andermaal speciaal maakt en herkenbaar als de Hongaarse. Dit ging zover dat op het in 1906 onthulde standbeeld van Stefanus nabij het beroemde Vissersbastion en de Matthiaskerk een scheef kruis op de kroon staat. *)

Mi 180 (1916): een van de laatste krantenzegels

Alle koningen van Hongarije, op een paar na, zijn vanaf László I met deze kroon gekroond. In al die tijd werd de koning ondergeschikt geacht aan de kroon: er werd een letterlijk een koning bij de kroon gezocht. Overigens had geen koning een zo groot hoofd dat hij hem meteen paste, er was altijd een constructie nodig om het 2,6 kilo zware apparaat niet over de monarch’s oren te laten zakken.

Mi 563 en 564 (1938): 900ste overlijdensdag van Stefanus

De laatste die hem op het hoofd kreeg was Karl I, de laatste leider van Oostenrijk-Hongarije, in 1916. Nadat deze afgezet was in 1918 bleef de kroon in het nu voormalige koninklijk paleis. Miklós Horthy, die in 1920 regent werd van het heropgerichte koninkrijk tot zijn afzetting in 1944, waakte er goed over, maar bij de intocht van de communisten namen de Amerikanen in Oostenrijk het zekere voor het onzekere en stelden de kroon veilig. Vervolgens lag deze ruim 30 jaar in Fort Knox totdat Jimmy Carter besloot het sieraad terug te geven aan de Hongaren, die het altijd als hún symbool bleven beschouwen. Hongarije is nooit meer een koninkrijk geworden, maar sinds 2000 neemt hij een centrale plaats in het parlementsgebouw in. Het wapen van Hongarije voert ook de kroon.

Zodra Hongarije postzegels begon uit te geven komt de Stefanskroon erop voor. De koning, Franz Josef, stond weliswaar op de eerste serie frankeerzegels, maar deed een grote stap terug, met uitsluitend zijn portret nog op hoge waardes aan het eind van zijn leven. Karl, zijn opvolger, heeft zelfs maar 1 portret gekregen, wél met kroon.

In de jaren na 1920 werd de Stefanscultus grondig onderhouden, wat uiteraard na 1944 stopte. Pas eerst in 1986 werden eerst weer de oude koningen herdacht en in 2008 verschenen er een aantal velletjes die ingingen op de versierde details van de kroon.

De laatste van 1871 gaat over het koninkrijk Fiji.

 

 

*) Een ander verhaal heeft het over een rivaal van de 15e-eeuwse koning Matthias Corvinus, die in een poging de koning met zijn zwaard te vermoorden slechts de kroon raakte, waardoor het kruis scheef kwam te staan.