1 augustus 1866 – Maximiliaan van Mexico

Maximiliaan van Mexico

Afgelopen 19 juni was het precies 150 jaar geleden dat er een einde kwam aan het Tweede en laatste Mexicaanse keizerrijk. De keizer kwam voor het vuurpeloton en de regering van voor zijn aantreden kwam weer aan de macht. Een schok ging door de wereld en niet in het minst in Frankrijk waar het kortstondige keizerrijk in scene was gezet.

Ferdinand Maximilian Joseph van Habsburg-Lotharingen werd op 6 juli 1832 geboren op het paleis van Schönbrunn bij Wenen als zoon van aartshertog Franz Karl en zijn vrouw Sophia van Beieren. Hij was kleinzoon van keizer Franz I, die in de nadagen van zijn keizerschap was en drie jaar later zou overlijden. Geen nood, Franz had een opvolger in zijn oudste zoon Ferdinand, maar aan diens keizerschap kwam in 1848 een einde toen hij – met de revolutionairen aan de voordeur – aftrad. Niet broer Franz Karl volgde de kinderloze keizer op, maar diens oudste zoon Franz Joseph. Dat bracht Maximiliaan in een heel andere situatie, maar vooralsnog kon hij rustige, ietwat flierefluitende leven voortzetten. Maximiliaan was gegrepen door schilderen en dichten en had een broertje dood aan het leger, maar als broer van de keizer moest hij ook als soldaat getraind zijn en met tegenzin hielp hij Franz Joseph dan ook bij het bestrijden van de revolutie in het rijk. Uiteindelijk koos hij voor de – in Oostenrijk tamelijk betekenisloze – marine en had het daar oprecht naar zijn zin.

Tijdens een bezoek aan Portugal werd hij op slag verliefd op Maria-Amalia, de halfzus van koningin Maria II. Helaas bleek de aanstaande verloofde aan tuberculose te lijden, waar ze op 21-jarige leeftijd aan overleed. Enkele jaren later trof hij een andere knappe prinses, Charlotte, dochter van koning Leopold I van België en zus van diens opvolger Leopold II. Met haar trouwde hij in 1857.

In 1857 werd Maximiliaan ook gouverneur-generaal van Lombardije en Venetië, toen nog onderdeel van Oostenrijk. Hij was een liberale leider, zeer tot ongenoegen van zijn conservatieve broer de keizer, die hem na 2 jaar ontsloeg. Maximiliaan en Charlotte trokken zich terug op kasteel Miramare, dat hij vanaf 1856 nabij Trieste had laten optrekken.

Hoe kwam Maximiliaan in Mexico terecht? Dat was als gevolg van een staaltje machtspolitiek van de Franse keizer Napoleon III. Mexico had schulden en de Mexicaanse president Benito Juárez voelde zich in zijn ambities voor zijn land beperkt door de aflossing daarvan. Het waren met name Europese geldschieters die hij te vriend moest houden, maar hij besloot op eigen houtje het terugbetalen van de leningen voor onbepaalde tijd te staken. Napoleon beraamde als voornaamste schuldeiser een coup tegen de weerbarstige president en kreeg steun van een harde kern van Mexicaanse monarchisten, die het liefst de dagen van Agustin Iturbide terug zagen keren. De tijden waren gunstig, de Amerikanen voerden nog hun burgeroorlog uit en een Frans leger kon begin 1863 met gemak Veracruz innemen. In juni van dat jaar werd Juárez verdreven en een Frans bestuur ingesteld. De monarchisten hadden in 1859 Maximiliaan al gepolst of hij keizer wilde worden, maar toen wilde hij nog niet. Toen in 1864 de Fransen het grootste deel van Mexico veroverd hadden hapte hij alsnog toe en landde in mei van dat jaar met Charlotte in Veracruz. Hij trachtte een verzoenende houding aan te nemen en beloofde Juárez zelfs de post van premier als hij zijn verzet staakte. Juárez weigerde. Maximiliaan was nu helemaal klaar met hem en vaardigde in oktober 1865 het Zwarte Decreet uit, waarin hij stelde dat iedere uiting van republikeinse rebellie tegen zijn regering met de dood bestraft diende te worden.

De laatste momenten van Maximiliaan door de Franse schilder Jean-Paul Laurens in 1882 gemaakt (Hermitage, Sint Petersburg)

In 1865 begonnen de kansen in het voordeel van Juárez te keren. Dat had ook te maken met het einde van de Amerikaanse Burgeroorlog. Nu president Andrew Johnson, de opvolger van Abraham Lincoln, de handen vrij had ging hij Napoleon III op het ongepaste van zijn aanval op Mexico wijzen en de Franse keizer, die de bui al zag hangen, besloot zijn troepen in 1866 terug te trekken. Maximiliaan, die weigerde het land te verlaten, bleef eenzaam achter in een land dat grotendeels tegen hem was. In paniek stuurde hij Carlota, zoals Charlotte in Mexico genoemd werd, naar Europa om hulp te halen, maar het mocht niet baten. Met een klein leger getrouwen trachtte Maximiliaan de republikeinse legers af te houden, maar in mei 1867 werd hij gevangengenomen en voor de krijgsraad gebracht, die hem ter dood veroordeelde. Diverse staatshoofden en intellectuelen in Europa trachtten het vonnis nog te keren, maar Benito Juárez voelde zich, hoewel hij persoonlijk niet echt iets tegen Maximiliaan had, verplicht om de Mexicaanse gevallenen te wreken en zo kwam de gewezen keizer op 19 juni 1867 voor het vuurpeloton. Charlotte zou hem 60 jaar overleven, in paranoïde buien bleef ze geloven dat haar man nog in leven was. Haar broer, koning Leopold II, verzorgde haar en gaf haar een kasteeltje bij het Belgische Meise (sinds jaar en dag woonplaats van Eddy Merckx) waar ze haar laatste jaren sleet.

Mexico Mi 26 (bron)

Maximiliaan verscheen op postzegels in vier verschillende waardes, die in augustus in lithografie werden gedrukt. In november kwamen dezelfde 4 nog eens uit, maar dan gegraveerd en in plaatdruk. Na zijn dood is hij filatelistisch geheel vergeten. Mexico heeft nooit de behoefte gevoeld om deze periode te relativeren, maar ook Oostenrijk heeft nooit meer iets ter herinnering aan Maximilian gedaan, iets dat met Franz Joseph uiteindelijk anders is gegaan.

Elfduizend maagden, wie wil dat nu niet? Daarover de volgende keer.