15 oktober 1859 – Het wapen van Italië

 

Het wapen van huis Sayoye 

Een van de simpelste wapenvormen is het rechtopstaande kruis. Het land dat hiermee als tweede – na Zwitserland – op de proppen kwam, als thema op postzegels, was Modena aan het eind van 1859. Modena als staat was toen de facto al opgeheven, want de laatste hertog, Francesco V, was in juni naar Wenen gevlucht. In december gingen Parma, Toscane en Modena op in de Verenigde Provincies van Midden-Italië, in maart van het volgende jaar waren ze lid van het koninkrijk Italië. En daar hoorde het wapen van Sardinië-Piedmont bij: een wit kruis op een rood vlak, afgeleid van het regerend koningshuis, dat van Savoye. Net als in Zwitserland, maar dan een beetje anders.

Modena Mi 7 (bron)

In Zwitserland gaat het kruis terug op de alleroudste ridderverhalen, en dat is niet zoveel anders dan de andere plaatsen in Europa die een kruis gingen voeren. Als toppunt van ridderlijkheid ging men namelijk op kruistocht tegen willekeurig welke ketterse gemeenschap ook.

Italië Mi 60 uit 1891

Het hoogtepunt van de kruistochten lag tussen de 11e en de 15e eeuw en de bekendste zijn natuurlijk die naar het Midden-Oosten, waar men een aanvankelijk geslaagde poging deed om Jeruzalem en andere vermeend heilige plaatsen van het christendom op de daar heersende moslimleiders te veroveren. Het was een soort kolonialisme avant la lettre. Andere kruistochten bestreden de heidenen in het Baltisch gebied, waar met name Denemarken zich berucht mee maakte, en in Zuid-Frankrijk hielden ook de Albigenzen, ook wel Katharen genoemd, er een zodanig afwijkende mening over het christendom op na, dat deze met geweld de kop ingedrukt moest worden. De beroemde vestingstad Carcassonne is hier nog een bewijs van. En het woord ‘ketter’ is inderdaad afgeleid van Kathaar.

Mi 364 uit 1931, hier het wapen omgeven door de fasces van het Mussolinibewind

De eerste, die namens het graafschap Savoye het kruis voerde was vermoedelijk graaf Amadeus III. Deze was op ongeveer 8-jarige leeftijd de baas geworden als opvolger van zijn overleden vader Umberto II. Het kereltje had het hoog in de bol en dat was koning Lodewijk VI de Dikke van Frankrijk een doorn in het oog: hij zette alles op alles om Savoye in Franse handen te krijgen en wist voor dat doel een huwelijksovereenkomst te bewerkstelligen met Amadeus’ zus Adélaide. Een voormalig kruisvaarder, de priester Pierre l’Hermite, kwam om te bemiddelen en als Amadeus beloofde bij een volgende kruistocht aan de zijde te staan van Lodewijk dan zou hij Savoye mogen houden. Amadeus beloofde het en hield woord: in 1147 trok hij aan de zijde van zijn neef, koning Lodewijk VII de Jongere, sinds 1137 opvolger van zijn overleden vader, op naar het Heilig Land.

Mi 1060 uit 1960, een van de schaarse voorbeelden van het koninklijk wapen na 1946

De Tweede Kruistocht werd een ramp en geen van de doelen werd gehaald. De legers van Lodewijk en Amadeus werden bijna compleet uitgeroeid in Anatolië en koning en graaf wisten ternauwernood te ontsnappen naar Cyprus. Amadeus werd daar ziek en overleed in 1148. Hij werd begraven in Nicosia en in Savoye opgevolgd door zijn 12-jarige zoon Umberto III.

Het graafschap Savoye werd in 1416 een hertogdom tijdens de regering van Amadeus VIII, die later gekroond werd als (de laatste) tegenpaus Felix V. In 1713 – bij de Vrede van Utrecht, na de Spaanse Successieoorlog – kwamen de hertogen van Savoye in het bezit van het koninkrijk Sicilië, in 1720 geruild met Sardinië. Het wapen van Savoye overleefde dit allemaal en werd in 1946, bij het einde van het koninkrijk Italië, afgeschaft.

De zegels van Modena werden al gauw gevolgd door eenzelfde ontwerp uit Toscane. Daarna duurde het tot 1891 voordat Italië vooreerst een zegel van 5 centesimi met het landswapen uitbracht. Vanaf 1903 zie je het kruis regelmatig als deel van de afbeelding verschijnen, vanaf 1923 samen of afgewisseld met de fascistische symbolen door Mussolini ingevoerd. Het spreekt voor zich dat na 1946 er geen wapens meer getoond worden, uitzonderingen daargelaten.

Soms is het aandeel Nederland op buitenlandse zegels groter dan je denkt: volgende keer het fregat Sandbach!