1 mei 1858 – De piek met de vrijheidsmuts

Wapen van Argentinië

Wapen van Argentinië

Slechts twee dagen na de onwillige provincie Buenos Aires kwamen de Argentijnse confederatie met eigen postzegels. Zij kozen wel voor het wapen, zoals in 1813 vastgesteld. Net als in Uruguay maakt de zon daar deel van uit, maar het hoofdonderwerp is een handdruk, die staat voor de eenheid van de Argentijnse provincies. Uit de handdruk komt een piek, een door infanteristen gebruikt wapen dat vooral gebruikt werd om de cavalerie van de vijand dwars te zitten. Als die te paard een aanval waagde, liep deze stuk op deze schuin in de grond gestoken stokken.

Drieguldenmunt uit 1687

Drieguldenmunt uit 1687

Het laatste deel is de zogenaamde vrijheidsmuts (of ook wel jacobijnenmuts), die eigenlijk een Phrygische muts heet. Zoals de naam aangeeft zou deze uit Phrygië komen, een roemrucht koninkrijk in het huidige Turkije, zo ongeveer tussen Istanbul en Ankara. Phrygië was bijvoorbeeld het land van de legendarische koning Midas, van wie men zei dat alles wat hij aanraakte in goud veranderde. Graham Nash, toen nog lid van The Hollies, maakte daar in 1967 een parodieversie van, over iemand die juist alles wat hij aanraakte in stof deed veranderen. Het liedje King Midas in reverse werd een bescheiden hitje.

Marianne de Gandon, Frankrijk Mi 697

Marianne de Gandon, Frankrijk Mi 697

De eerste afbeeldingen van Phrygische muts verschijnen ongeveer in de 5e eeuw voor Christus. Het is dan meer een soort bronzen helm. De Grieken en later de Romeinen maakten er melding van en sponnen er hun eigen mythologie omheen. Het dragen van zo’n muts gaf de eigenaar een voorname uitstraling.

In modernere tijden kreeg de Phrygische muts de betekenis van vrijheidsmuts. Dat had ook een beetje te maken met de Romeinen. Deze hadden het gebruik om slaven vrij te maken door het aanwijzen van hun hoofddeksel, in dit geval een pileus, met een speciale stok. De eerste keer dat een zo’n stok met een vrijheidsmuts werd afgebeeld was in onze eigen Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden: in de tweede helft van de 17e eeuw kwamen er zilveren guldenstukken in omloop die aan één kant het landswapen en aan de andere kant de Hollandse Maagd toonde met in haar hand een piek met een vrijheidsmuts. Deze symbolen eigenden we ons toe na de Vrede van Münster in 1648. Hierdoor heeft de gulden ook de bijnaam ‘piek’ gekregen!

De Grote Smurf draagt, ook al is hij door de Belg Peyo gecreëerd een 'bonnet rouge'.

De Grote Smurf draagt, ook al is hij door de Belg Peyo gecreëerd, een ‘bonnet rouge’.

Toch wordt de Phrygische muts vooral geassocieerd met de Franse Revolutie en de daarmee geschapen symboolfiguur Marianne. Deze Marianne was in 1775 uit de penseel gekomen van de Franse schilder Jean-Michel Moreau (1741-1814). Al in de revolutiemaand juli 1789 kwamen de eerste Mariannes onder het volk, op een medaille die de bestorming van de Bastille vierde. Na een paar jaar weinig meer van haar gehoord te hebben, kwam ze in 1792 weer prominent naar voren, nu als een kopie van Kenau Hasselaer op de Haarlemse stadsmuren, de mannen opstokend tot actie om de vrijheid van Frankrijk te verdedigen. In de 225 jaar die volgden kende Marianne vervolgens diepte- maar vooral hoogtepunten. Opmerkelijk is wel dat de eerste Marianne op postzegels pas in 1945 verscheen, naar ontwerp van de vermaarde kunstenaar Pierre Gandon (1899-1990) de Marianne de Gandon gedoopt.

Argentinië Mi 1

Argentinië Mi 1 (bron)

Op de eerste Argentijnse postzegels is van de muts niet veel te zien, anders dan in het staatswapen is de zon prominent aanwezig. Zoals op de zegels te lezen is werden ze uitgebracht door de Confederacion Argentina, dit waren toen zo’n beetje alle toenmalige provincies behalve Buenos Aires, dat zich onafhankelijk verklaard had. Er waren 3 waardes, een rode 5, een groene 10 en een blauwe 15 centavos en het waren de enige die de confederatie uitbracht, afgezien van een gelijke serie, maar met grotere waardecijfers in 1860, maar van dit reeksje kwam alleen de 5 nog aan de loketten. De zegels zijn, met name ongebruikt, voor kleine bedragen te krijgen, als ze tenminste aangeboden worden. In 1862 waren eerste zegels van de republiek ook nog wapentekeningen, maar daarna kwam het wapen nog maar af en toe voor en namen de portretten van beroemde Argentijnen de meerderheid van de frankeerzegels in beslag.

Zegelgek blijft nog even in Argentinië hangen…