1 januari 1852 – Koning Willem III

Koning Willem III op latere leeftijd (detail van portret op Paleis Soestdijk)

Koning Willem III op latere leeftijd (detail van portret op Paleis Soestdijk)

Bij de vele veranderingen die in Europa optraden na het revolutiejaar 1848 hoorde in diverse staten het instellen van een postwet, die voorafbetaling van de verzending van post regelde tegen uniforme tarieven. Nederland volgde deze ontwikkeling in 1850 en op 1 januari 1852 waren de eerste postzegels verkrijgbaar. Net zoals elders was gebruik nog niet verplicht, maar naar mate de tijd vorderde werd wel steeds meer gebruik gemaakt van de zegeltjes met het portret van koning Willem III.

Prins Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk werd geboren op 19 februari 1817 in een vleugel van wat nu het Paleis der Natie is in Brusselse Wetstraat. Dit gebouw fungeerde als zetel van de Staten-Generaal van het Koninkrijk der Verenigde Nederlanden zoals Nederland en België samen heetten tussen 1815 en 1831.

Willem was als eerste zoon de natuurlijke troonopvolger van zijn vader, die in 1840 koning Willem II zou worden. Het was een eigenzinnige en niet heel intelligente jongen, die er zo zijn eigen ideeën op na hield over hoe hij het zou aanpakken als hij koning zou worden. Daarin werd hij niet bepaald bijgestuurd, gesteund of gestimuleerd door zijn vader, die in vrijwel alles het laatste woord had en zijn zoon nauwelijks bij regeringszaken betrok.

In 1849 overleed Willem II, die ondertussen in 1848 een liberale grondwet had toegestaan, die de macht van de koning dusdanig inperkte dat Willem III aanvankelijk overwoog om dan maar helemaal geen koning te worden. Zoals bij vele gelegenheden later zou hij zich toch in zijn lot schikken en daarmee haalde hij de opmerkelijk lange regeringsperiode van 41 jaar.

In 1839 was hij getrouwd met prinses Sophie van Württemberg, een intelligente en belezen vrouw en de tegenpool van haar man. Ze zouden drie zonen krijgen, die geen van alle in staat zouden blijken om het koningschap over te nemen: Willem was zo nodig nog eigenzinniger dan zijn vader verkoos zich na het zoveelste conflict terug te trekken in Parijs waar hij in 1879 overleed, Maurits stierf al op 6-jarige leeftijd aan een hersenvliesontsteking en Alexander was een depressieve alleenstaande man die in 1884 op 32-jarige leeftijd aan tyfus overleed in Den Haag. Vanaf 1855 leefden Willem en Sophie gescheiden.

De eerste zegel van Curaçao uit 1873

… en de eerste zegel van Curaçao uit 1873

De eerste postzegel van Nederland

De eerste postzegel van Nederland…

Na het overlijden van Sophie in 1877 moest Willem, om het Koninklijk Huis niet in een crisis te storten, op zoek naar een echte prinses. Hij had weliswaar ten minste tien buitenechtelijke kinderen, maar daar kon geen koning uit voortkomen. Een reisje naar Arolsen in het vorstendom van Waldeck en Pyrmont bracht uitkomst, hij maakte er kennis met de zussen Marie en Emma, die allebei wel in de smaak vielen. De keuze zou ten slotte vallen op de 20-jarige Emma. Na het huwelijk in 1879 werd op 31 augustus 1880 prinses Wilhelmina geboren. Geruchten over geslachtsziekten bij de bejaarde koning hebben altijd twijfels laten rijzen over of hij werkelijk de vader van de prinses was. Hij was echter wel verguld met zijn dochtertje.

Op 23 november 1890 overleed Willem III op Paleis het Loo na een omstreden leven van 73 jaar. Zoals gezegd was dat ook politiek omstreden. Met vrijwel iedere regeringsleider en iedere liberaal had hij wel ergens ruzie over, met name met J.R. Thorbecke, de grote man achter de liberale grondwet van 1848, die tot zijn dood in 1872 meermalen regeringsleider was. Na 1860 kwam er een iets betere verstandhouding tussen de mannen, maar vooral in de periode dat de besluiten als gevolg van de nieuwe grondwet genomen werden kwam het vaak tot ruzie waarin Willem na een boze bui toch maar weer inschikte en de wetten ondertekende. Zo ging het ook met de Postwet, maar met enkele alternatieve voorstellen van koninklijke wege kwam die er toch.

Jubileumzegel 100 jaar onafhankelijkheid uit 1913 (NVPH 96)

Jubileumzegel 100 jaar onafhankelijkheid uit 1913 (NVPH 96)

De ontwerper van de zegels was de Duitse immigrantenzoon Johan Wilhelm Kaiser, een leerling van de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam, waar hij inmiddels docent was geworden. Hij was lid van een familie die uiteenlopende vormen van kunst en wetenschap bedreef. Zijn broer Frederik was sterrenkundige aan de Leidse universiteit (waar de Kaiserstraat naar hem vernoemd is), zijn zoon Louis (1864-1915) was een erkend pionier in de gynaecologie, zijn dochter Aletta was getrouwd met natuurkundige en Nobelprijswinnaar Hendrik Antoon Lorentz (die op zijn beurt weer gestudeerd had bij Frederik), zijn zoon Johan Willem (1847-1920) werd kunstschilder en zijn kleinzoon, ook een Johan Willem, een zoon van Louis, kreeg in de jaren 50 enige bekendheid als spiritualist en metgezel/mentor van ene Greet Hofmans. En zo was de cirkel met het Koninklijk Huis weer rond…

Kaiser, die inmiddels al tal van gravures op zijn naam had staan, kreeg in 1851 de opdracht. Voor de technische kant van de postzegels werd Jacob Wiener aangezocht, die al enkele jaren ervaring had met de vervaardiging van de eerste Belgische postzegels. Kaiser zou ook de zegels van 1864 voor zijn rekening nemen en de eerste uitgifte van Nederlands-Indië, eveneens uit 1864.

Na 1890 was het bijna afgelopen met postzegels van Willem III, die tot dan toe op het merendeel van de postzegels van Nederland, Nederlands-Indië, Curaçao en Suriname had gestaan. Alleen op de Jubileumzegels van 1913 werd hij nog afgebeeld, en er waren reproducties van de eerste zegels bij o.a. de Amphilexuitgifte in 1967.

150 Jaar postzegels in Indië (Indonesië Mi 3122-24)

150 Jaar postzegels in Indië (Indonesië Mi 3122-24)

Volgende week nog een stukje Noord-Duitsland.