30 november 1850 – Eenhoorn, paard, harp en keizerskroon

Wapen van Hannover op Slot Celle (http://www.dr-bernhard-peter.de/Heraldik/seiten/welfen3.htm)

Wapen van Hannover op Slot Celle (Bernhard Peter)

Een ander product van het Congres van Wenen was het koninkrijk Hannover, dit was vóór de Franse bezettingstijd, van 1803 tot 1814, het keurvorstendom Hannover, een samenraapsel van Brunswijkse vorstendommetjes met als hoofdstad, je raad het al, Hannover. Aan het hoofd van het keurvorstendom stond een keurvorst, die het recht had de keizer van het Heilig Rooms Rijk te kiezen. Nu dit in 1806 was opgeheven werd de keurvorst een koning.

De eerste zegel van Hannover met bovenin het wapenschild,gedragen door leeuw en eenhoorn (http://catalogue.klaseboer.com/vol1/html/gstathan.htm)

De eerste zegel van Hannover met bovenin het wapenschild,gedragen door leeuw en eenhoorn (klaseboer)

De keurvorsten en koning waren tot 1837 niet alleen staatshoofd in Hannover, maar ook in het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland. Dit kwam vanwege het feit dat ‘onze’ koning-stadhouder Willem III geen kinderen had en men in Londen persé geen katholieke vorst meer wilde. Om dit uit te sluiten vond men een troonopvolger in Georg Ludwig van Brunswijk-Lüneburg, een achterkleinzoon van koning Jacobus I van Engeland. Hij was eigenlijk, dankzij alle katholieke Stuarts die er nog rondliepen, nummer 52 of daaromtrent in de lijn van troonopvolging.

Deze situatie veranderde met het aantreden van koningin Victoria. Zij kon Hannover niet erven vanwege de in Duitsland nog algemeen geldige Salische wetgeving, dus werd haar jongste oom Ernst August de nieuwe koning daar. Hij nam als landswapen alles mee wat zijn voorgangers al hadden. Het wapenschild van het koninkrijk Hannover bestaat dan ook grotendeels uit Britse symbolen. In 1850 werd dit vrijwel onherkenbaar bijeengepriegeld boven een waardeschild op de eerste postzegel.

Een traditionele harp (BRD Mi 785)

Een traditionele harp (BRD Mi 785)

Het wapen bestaat uit drie schilden. Het onderste schild is het wapen van het Verenigd Koninkrijk met linksboven en rechtsonder de leeuwen van Engeland, rechtsboven de gekaderde leeuw van Schotland en linksonder de harp van Ierland. De harp hoort tot de oudste muziekinstrumenten ter wereld en werd al in de 13e eeuw verbonden aan de legendarische koningen van Ierland, hoewel er geen sluitende verklaring is waarom. Zeker is dat er in de Keltische wereld een sterk op een klassieke harp gelijkend instrument was, kleiner, meer driehoekig van vorm, moeilijk en vooral voor doorzetters bespeelbaar, wat wellicht mede de bijzonderheid ervan bepaalde. Ten tijde van de Engelse heerschappij was de harp getooid met een rondborstige vrouw, een soort van schegbeeld zoals je op klassieke schepen wel ziet, bedoeld om zeemonsters en andere watergedrochten mee af te leiden en zo een behouden vaart af te dwingen.

Het tweede – middelste – wapen was dat van het keurvorstendom en koninkrijk. Het is gedeeld in drie delen, de bovenste twee stellen de leeuwen van links Brunswijk en rechts Lüneburg voor, het onderste deel is gereserveerd voor een zilveren paard, het zogenaamde Saksenros, nog altijd het staatswapen van de deelstaat Niedersachsen, welke grotendeels het grondgebied van het oude koninkrijk omvat. Ook de rechterhelft van het wapen van Nordrhein-Westfalen – het Westfaalse deel – toont een Saksenros, omdat dat ook Westfalen tot het historische domein van het Saksische volk hoort. Een wat meer opgedirkt Saksenros vinden we in het wapen van ons eigen Twente en in de clubvlag van de bekende voetbalclub uit Enschede.

Wapenschilden van Niedersachsen, Twente en Nordrhein-Westphalen

Wapenschilden van Niedersachsen, Twente en Nordrhein-Westphalen

Het ontstaan van het Saksenros is net zo in nevelen gehuld als dat van de Ierse harp. Er zouden verwijzingen kunnen zijn naar de vijfde-eeuwse Saksische hoofdmannen met de namen Hengist en Horsa, die aan het hoofd van hun troepen naar Engeland overstaken en daar het koninkrijk Kent stichtten. Een andere legendarische Saksische ruiter was Widukind, een grote tegenstander van Karel de Grote, die uiteindelijk de Saksen onderwierp en liet kerstenen. En met Karel komen we toevallig uit op het kleine ‘bovenste’ schildje in het wapen van het koninkrijk Hannover, want dit toont zijn keizerskroon, als stichter van het Heilig Rooms Rijk.

Onder het wapen vind je de wapenspreuk van het koninkrijk, ‘Suscipire et Finire’, wat betekent ‘Ondersteunen en Voltooien’. Deze spreuk werd in Nederland ook door het in 1984 opgeheven Opleidingscentrum Officieren van Speciale Diensten (OCOSD) gevoerd. In Hannover had dit motto uiteindelijk een wat wrange bijsmaak: een jaar voor zijn afzetting stelde koning Georg V de Ernst-August-orde in om verdienstelijke personen te kunnen onderscheiden. In 1866 was het hele koninkrijk echter ‘Finire’, toen het door Pruisen werd bezet als gevolg van Hannovers alliantie met Oostenrijk, wat Bismarcks streven om tot één Duits Rijk te komen in de weg stond…

Het wapen wordt gedragen door links de Engelse leeuw en rechts door de Schotse eenhoorn. De eenhoorn was van oorsprong een Babylonisch symbool, maar de Keltische mythologie wist er ook wel raad mee. De Schotse koning William I voerde het in de 12e eeuw al in zijn banier. De eenhoorn straalt naast onschuld en zuiverheid ook kracht en mannelijkheid uit. Overigens werd de eenhoorn ook als een gevaarlijk dier gezien, wat wordt uitgedrukt door de ketenen om zijn borst.

De eerste zegel van Hannover werd ontworpen door Anton Jürgens (1823-1883), over wie verder niet veel bekend is. Nog minder is bekend over degene die de drukplaten maakte, dit was ene Friedrich Fickenscher. De zegels werden gedrukt bij drukkerij Culemann, een in 1799 in Königslutter door Friedrich Bernhard Culemann (1770-1845) gesticht bedrijf, in 1809 naar Hannover verplaatst.

Aanvankelijk mocht de zegel met de waarde van 1 Guter Groschen alleen in het binnenlands verkeer gebruikt worden. Dit veranderde met de toetreding van Hannover op 1 juni 1851 tot de Duits-Oostenrijkse postvereniging.

Volgende week gaat Zegelgek een stukje de ruimte in.

Het wapen van Hannover

Het wapen van Hannover