22 oktober 1849 – Het Witte Kruis

Het Zwitserse wapen en de kantonale wapens in de koepel van het Bundeshaus in Bern

Het Zwitserse wapen en de kantonale wapens in de koepel van het Bundeshaus in Bern

Op 12 september 1848 ontstond het Zwitserland zoals we het nu kennen, een federale republiek met, sinds 1979, 26, of als je de administratief gesplitste niet meetelt, 23 kantons.

IMG_9544

Zwitsers wapenschild op een Pro Juventutezegel (Mi 212)

 

Het wapen van Schwyz (Mi 153)

Het wapen van Schwyz (Mi 153)

Als wapen en vlag werd gekozen voor het middeleeuwse symbool van het witte kruis op een rode achtergrond. Dat was enkele eeuwen nadat een drietal kantons in augustus 1291 een zogenaamd eedgenootschap sloten, het begin van wat je Zwitserland zou kunnen noemen. Dit waren Schwyz, Uri en Unterwalden. Het waren onafhankelijke staatjes die zich als een confederatie, een statenbond, verenigden, zodat ze samen sterk zouden staan tegen de machtspolitiek van de grote baas, de Duitse keizer. Het gesloten verdrag volgde op een ouder verdrag, maar dat werd vernieuwd na het overlijden van keizer Rudolf I van Habsburg. In de periode tot 1513 groeide het eedgenootschap tot 13, de stadskantons Zürich, Bern, Luzern, Zug, Basel, Fribourg, Solothurn en Schaffhausen en de landkantons Appenzell en Glarus hadden zich toen aangesloten. Het grootste kanton was (en is) Bern.

Het kanton Schwyz nam al gauw de leiding van het jonge bondgenootschap en leende zijn naam aan de gehele confederatie. Zodoende wordt vanaf ongeveer 1320 de naam Schweiz gegeven aan de verzameling van kantons. Wat Schwyz ook deed was het inspireren van het gezamenlijke vaandel. Het wapen van dit kanton is namelijk een rood vlak met in de rechterbovenhoek een klein wit kruis. Vanaf de tweede helft van de 15de eeuw kozen de tot dan toe aangesloten kantons voor een rood vierkant vlak met een centraal wit kruis als banier. Het vierkante van de vlag is hiermee ook verklaard. Alleen op schepen wordt een variant in de elders gebruikelijke verhouding gebruikt.

 

Het martelaarschap van de Heilige Mauritius door El Greco (Escoreal)

Het martelaarschap van de Heilige Mauritius door El Greco (Escorial)

De eerste Zwitserse zegel

De eerste Zwitserse zegel

Waarom een wit kruis gekozen werd is vaag en wordt toegeschreven aan ridderverhalen zoals die van de Zehntausend Ritter, waarin de Romeinse keizer Diocletianus (of een tijdgenoot) een leger ridders naar Armenië stuurt om een opstand neer te slaan. Eenmaal ter plaatse worden ze met een enorme overmacht geconfronteerd en die kan alleen verslagen worden met hulp van de christelijke God, tot wie ze zich dan ook en masse bekeren en zo succes boeken. Een ander verhaal gaat terug op de heilige Mauritius, die aanvoerder was van het uit christenen bestaande Thebaanse Legioen dat door de Romeinse keizer Maximianus uit Egypte gehaald werd om een opstand in het gebied van het huidige Zwitserland neer te slaan. Het banier van Mauritius’ legioen zou bestaan hebben uit een wit Grieks kruis op een blauw en rood vlak. Mauritius’ rechterhand heette Ursus van Solothurn. Ook hij voerde het Griekse kruis in een geheel rood vlak. Het stadswapen van Sankt Ursen in het kanton Freiburg toont dit kruis, samen met twee zwaarden.

Pas eerst ruim een jaar na de formatie van de republiek verscheen de eerste postzegel, dit was, in navolging van de kantonale zegels van Basel, Zürich en Genève, een zegel voor lokaal gebruik. In 1850 verscheen de eerste Rayonpostzegel, waarmee een grotere afstand mogelijk werd voor het postvervoer. De eerste jaren was de compositie bijna steeds verschillend, maar het onderwerp steevast een Zwitsers wapen in of met een posthoorn, welk wereldwijde postsymbool daarmee ook debuteerde.

Pro Patriazegel uit 1950 voor het eeuwfeest van de eerste zegels (Mi 545)

Pro Patriazegel uit 1950 voor het eeuwfeest van de eerste zegels (Mi 545)

Hongaarse zegel voor het WK voetbal in Chile: De vlag van Zwitserland samen met die het gastland (Mi 1832)

Hongaarse zegel voor het WK voetbal in Chili in 1962: De (scheeps)vlag van Zwitserland samen met die van het gastland. Zij speelden de openingswedstrijd , Chili won met 3-1 (Mi 1832)

Sindsdien zijn nog vele Zwitserse wapens dan wel vlaggen op postzegels verschenen. Tot 1900 is op alle zegels wel een kruis te zien, daarna wordt het gaandeweg wat minder, alhoewel het als beeldmerk van de organisatie Pro Patria, die Zwitserse culturele doelen steunt, voor een opleving zorgde vanaf het moment dat hier jaarlijks een serie voor werd uitgegeven. Vanaf ongeveer 1960 werd het weer minder onder het mom van ‘te nationalistisch’, maar de laatste jaren mag er weer gepronkt worden en daar worden ook niet-Zwitserse onderwerpen aan gelinkt: in 2014 verscheen er een serietje waarop de Amerikaanse stripkat Garfield met zijn speelmaat Odie te zien is, die samen kaasfondueën uit een rode pan met een wit kruis.

Volgende week gaat Zegelgek Down Under.

Garfield en Odie aan de kaasfondue

Garfield en Odie aan de kaasfondue (Mi 2357)