1 Oktober 1878 – Oscar II van Zweden en van Noorwegen

Oscar II in zijn laatste jaren

Het laatste nieuws uit Noorwegen dateert alweer van 1856, toen het postzegels uitgaf met het portret van koning Oscar I. 1859 overleed die en hij werd opgevolgd door Karl XV die na een regeringsperiode van 13 jaar op slechts 46-jarige leeftijd overleed. Zijn jongere broer Oscar nam het stokje over in Zweden en Noorwegen, maar het duurde tot 1878 voor er een postzegel met zijn portret verscheen en dan alleen maar in hogere waardes. Het was immers geen doorgewinterd gebruik om het staatshoofd af te beelden op postzegels in Scandinavië. Noorwegen was na de dood van Oscar I weer teruggevallen op de wapenschildjes en kwam in 1872 met de ikonische posthoornserie. Pas in 1950 verscheen de eerste serie koningsportretten met Haakon VII in lagere waardes dan 1 Kroon. In Zweden was die omslag weliswaar al in 1885, maar daar was Oscar II sowieso de eerste koning die op een postzegel verscheen.

Oscar Fredrik Bernadotte werd op 21 januari 1829 geboren op het kasteel van Stockholm, een van oorsprong 13’de eeuws slot, dat na een brand in 1697 vrijwel vanaf de grond werd opgebouwd in een moderne barokstijl. Hij had twee oudere broers, de reeds genoemde Karl XV en de in 1852 aan tyfus gestorven Gustav. Al vanaf 1854 was het duidelijk dat Oscar hoog in de lijn van troonopvolging stond, omdat Karl’s tweede kind Karl Oscar slechts 15 maanden leefde en zijn eerste kind een meisje was, waar het ook in Scandinavië nog de heersende gedachte was dat geen vrouw ooit op de troon zou komen. *)

Noorwegen Mi 32 uit 1878

Oscar werd op het koninklijk paleis opgevoed en opgeleid. Op 16-jarige leeftijd was zijn leertijd voorbij en kwam hij bij de marine. Enige oorlog zag hij nooit, maar hij schopte het wel tot generaal-majoor en was een begaafd theoreticus, die enkele boeken over gangbare krijgskunst schreef. Daarnaast verwerkte hij zijn ervaringen in de marine in gedichten, wat volstrekt uniek was.

In 1857 trouwde hij met prinses Sofia van Nassau-Weilburg, ver verwant aan het Nederlandse koningshuis, daarmee volgde hij min of meer het spoor van zijn broer die met Louise van Oranje Nassau getrouwd was. Met Sofia kreeg hij 4 zonen die stuk voor stuk hoge leeftijden bereikten. De troonopvolging was dus wat er ook zou gebeuren voorlopig geregeld.

Na het overlijden van Karl XV werd Oscar op 12 mei 1873 gekroond tot koning van Zweden en Noorwegen. Al gauw begon hij korte metten te maken met het zijns inziens te liberale beleid van zijn broer en voorganger, maar heel lang kon hij zijn conservatisme niet volhouden. Overal in Europa ontwikkelden zich immers parlementaire democratieën en uitbreiding van het kiesrecht en ook Zweden moest eraan geloven. Overigens duurde het, net als in Nederland, tot de vroege jaren 20 voor iedere volwassen persoon mocht stemmen en gekozen worden.

Het grootste hete hangijzer van Oscars regering was de relatie met Noorwegen. Volgens het unieverdrag van 1814 was hij koning van Zweden én koning van Noorwegen, om duidelijk te maken dat het twee verschillende landen waren met eigen parlementen, ieder een eigen grondwet en wat dies meer zij. Ook was er een soort van overkoepelende ‘uniegrondwet’, maar de Noren negeerden die in principe en vierden alleen 17 mei als grondwetsdag. Een ander probleem was de vlag. Noorwegen had in 1814 een eigen vlag gekregen, de huidige rode met ‘blauw-in-wit’ kruis. Zweden stond er echter op dat een deel ingeruimd werd voor de Zweedse kleuren blauw en geel. Als compromis kwam er een mengelmoesje van gezamenlijke kleuren in de linkerbovenhoek van de Noorse vlag, zodat deze al gauw de bijnaam van ‘haringsalade’ had.

Zweden Mi 46 uit 1896

Een ander en veel groter probleem was de positie van de unie op het wereldtoneel. Zweden was volgens de uniegrondwet alleen verantwoordelijk voor de buitenlandse politiek, maar Noorwegen, dat in de eerste jaren van de unie te kampen had met grote armoede en schulden, was sterk gaan opbloeien en in de tweede helft van de 19’de eeuw groeide de economie aanzienlijk sneller dan die van Zweden, wat de Noren tot de sterkste handelspartner van de twee landen maakte. Noorwegen eiste dan ook eigen verantwoordelijkheid in buitenlandse aangelegenheden en in 1891 leidde dit bijna tot een serieuze oorlog. Echter bleek het Noorse leger geen partij voor het Zweedse, dus werd aangestuurd op een politieke oplossing, maar om de nieuwe eisen kracht bij te zetten bestelde Noorwegen wel alvast een aantal gloednieuwe oorlogsschepen in Duitsland, zodat een eventuele militaire dreiging gepareerd kon worden.

In de eerste jaren van de 20’ste eeuw bleek het onmogelijk om de patstelling te doorbreken, mede doordat zowel in Zweden als in Noorwegen de politieke meningen verdeeld waren over hoe het verder moest met de unie. Daarnaast hield Oscar II alles tegen. Hij had officieel tweemaal het vetorecht en in het begin van 1905 had hij beide opgebruikt. Dat was de aanleiding van een onafhankelijkheidsverklaring die op 7 juni in de Storting werd voorgelezen. Oscar reageerde als door een wesp gestoken, maar kon weinig meer doen dan te eisen dat er op zijn minst een referendum gehouden zou worden over een eventuele afscheiding. De Riksdag stelde een reeks eisen op waar het referendum aan moest voldoen en op 13 augustus gingen de Noren naar de stembus, waar op bijna 370.000 geldige stemmen slechts 184 nee’s geteld werden. Nu moesten de Zweden wel onderhandelen en uiteindelijk werd op 26 oktober het scheidingsverdrag getekend, maar niet nadat er nog eens serieus met oorlog gedreigd was. Er restte alleen nog een tweede referendum over wie koning zou worden, een van de vier zonen van Oscar II of de Deense prins Karl. Karl won en werd ingehuldigd als Haakon VII.

In een terugblik op de ontwikkelingen schreef Oscar II dat de scheiding met Noorwegen hem een ‘diepe wond in zijn hart’ gegeven had. Of het daaraan lag of aan zijn inmiddels gevorderde leeftijd met bijkomende kwalen is niet helemaal meer te achterhalen, maar op 8 december 1907 stierf hij, 78 jaar oud. Hij werd opgevolgd door Gustav V.

De groeiende impopulariteit van Oscar II heeft gemaakt dat hij op 3 Noorse postzegels is afgebeeld, hogere waardes van 1, 1,50 en 2 Kronen, overigens in 1978 wel in herdruk uitgebracht vanwege het eeuwfeest van de uitgifte. Zweden kwam tussen 1885 en 1911 tot 13 zegels.

Ook in 1879 krijgen we het weer druk in Midden-Amerika, om te beginnen in Mexico.

 

 

*) Prinses Louise zou later trouwen met de toekomstige koning Frederik VIII van Denemarken.