1 januari 1875 – De rietgans, de kwikstaart en de havik

Japanse plaat met rietganzen (Bairei Kono, 1884)

Vogels op postzegels zijn populair om te verzamelen. Veel van de zogenaamde plaatjeslanden hebben dan ook talloze grote series met onze gevederde vrienden uitgegeven en vogels komen thematisch gezien het meest voor en worden het meest verzameld. Men schat dat er zo’n 30 tot 35 duizend vogelpostzegels zijn. Vliegtuigen, schepen, vlinders, bloemen en locomotieven volgen op bescheiden afstand.

Vóór 1875 waren vogels op postzegels schaars en bovendien alleen maar symbolisch of heraldisch van aard. De wapenadelaar en de wapencondor zagen we en ook de griffioen, een welbekende fabelvogel en de zwarte zwaan van West-Australië.

Maar toen kwam Japan met een lumineus idee: laten we gewoon eens vogels van alledag op de postzegel zetten. Zo ontstond een serietje van 3 in de waardes 12, 15 en 45 sen. Overigens komen vervalsingen in grote aantallen voor. Hoed u voor namaak! Op zich zijn de vervalsingen goed te herkennen, maar de vervalsers waren vaak wel zo kien om een (ook vals) stempel erop te zetten dat de onvolkomenheden van hun werk afdekte…

Wie de zegels gemaakt heeft is niet bekend, al lijkt de rietgans op de hier afgebeelde zegel van 12 sen wel een gespiegelde versie van het werk van vogeltekenaar Kono hierboven.

12 sen – De rietgans

Japan, Mi 25

Opmerkelijk genoeg zijn alle drie de afgebeelde vogels niet alleen in Japan, maar ook in grote delen van de rest van de wereld en in het bijzonder het noordelijk halfrond grote bekenden. De rietgans (correcter in dit geval de taigarietgans) bijvoorbeeld is een vogel die vooral in het noorden van het Euraziatische vasteland broedt, Scandinavië, het noorden van Rusland en Siberië dus. Ook in Japan komen ze voor en dan gaat het om de soort Anser fabilis middendorffii (Middendorff’s gans of Oost-Siberische taigagans), de meest oostelijke variant, die in Oost-Siberië tot in Kamchatka broedt en overwintert in China, Korea en Japan.

Deze rietganzen komen na die eerste uit Japan alleen nog op enkele postzegels van Taiwan voor. Maar van alle andere ganzen kunnen verzamelaars heel wat tegenkomen, de grauwe gans (Anser anser) het meest.

Wel vreemd dat deze veel voorkomende vogel in Japan er nooit meer op een postzegel kwam. Hoe zit dat met….

15 sen – De kwikstaart

Japan Mi 26

Een bekende verschijning langs de Nederlandse plattelandswegen is de kwikstaart. Je ziet ze wel eens speels opvliegen van een asfaltweg, de beestjes houden namelijk van steenachtige ondergrond en asfalt voldoet prima wat dat betreft. De meest voorkomende soort in Nederland is de Motacilla alba oftewel de Witte kwikstaart, maar er zijn van het Motacilla-geslacht tenminste 13 ondersoorten die over heel Eurazië en Afrika verspreid zijn en doorgaans niet zeldzaam. Meer nog dan kwikstaarten zijn er piepers van het geslacht Anthus, deze zijn familie van de kwikstaarten.

De meest bekende kwikstaart in Japan en Korea is de Japanse kwikstaart (Motacilla grandis). Grandis geeft al aan dat voor een kwikstaart hij vrij groot is, meestal zo’n 20 tot 22 centimeter (onze witte kwikstaart meet 16 tot 19 cm). Anders dan onze asfaltrocker leven de Japanse kwikstaarten in vochtige omgevingen.

Japan heeft verder nooit deze veelvoorkomende soort afgebeeld. En geen enkel ander land trouwens ook. Witte kwikstaarten daarentegen komen regelmatig voor. Hoe zit dat dan met …

45 sen – De havik

Japan Mi 27

Vogelbescherming 1974, NVPH 1043

Ook de havik mag zich een welbekende roofvogel wanen, wereldwijd gezien en merendeels op het noordelijk halfrond. Haviken gaan, net als sperwers en shikra’s gebukt onder de latijnse naam Accipiter. De echte haviken hebben als tweede naam ‘gentilis’ en daar zijn dan weer tien ondersoorten van. De Japanse havik heet dan ook volledig Accipiter gentilis fujiyamae, naar Japans heilige berg Fuji. Tussen 1984 en 2006 kreeg deze havikensoort een beschermde status in Japan, aangezien het getelde aantal onder de 400 was gekomen. Tegenwoordig leven er naar schatting 6000 haviken in het land.

De havik komt regelmatig op postzegels voor. Ook Nederland wijdde in 1974 een postzegel aan deze roofvogel. Maar Japan? Na 1875 schitterde de havik door afwezigheid op alle bijna 9500 postzegels die het land heeft uitgegeven.

Volgende keer maar eens kijken of de rust in Spanje alweer is weergekeerd.