1875 – HAPAG

De SS Suevia, in gebruik van 1874 tot 1894, een van de schepen waarop de postzegel gebruikt werd.

Al eens eerder had ik het over de handel en wandel in het Caribisch gebied. Lees deze en deze er maar eens op na! Het bleef echter niet beperkt tot de Britten, Fransen, Denen, Spanjaarden en Nederlanders die ik in het eerste stukje noemde, want de Duitsers spraken ook een woordje mee, zeker na de eenwording in 1871.

Op 21 mei 1847 werd daar de eerste aanzet voor gegeven met de oprichting van de Hamburg-Amerikanische Packetfahrt-Actien-Gesellschaft, kortweg HAPAG. Net als vele bedrijven die er al waren en nog zouden komen werd deze onderneming gesticht om ook een graantje mee te pikken van het toenemende Atlantische post-, pakket- en personenvervoer. De stichters waren een groep Hamburgse kooplieden die de handen ineensloegen en aandelen uitgaven, die alleen aan Hamburgers (sic) verkocht konden worden. De eerste directeur van de HAPAG werd Adolph Godeffroy (1814-1893), nazaat van uit Frankrijk gevluchte hugenoten. Adolph handelde namens het familiebedrijf in koffie en suiker en had daarvoor in 1837 een handelsnederzetting bij Havanna opgezet.

De eerste schepen van de HAPAG waren zeilschepen. Stoomschepen kwamen weliswaar in de mode, maar de Hamburgse ondernemers hadden daar nog geen groot vertrouwen in en lieten in 1855 pas eerst een stoomschip bouwen op een werf in het Schotse Greenock. Goederenvervoer was toen nog nauwelijks aan de orde, de schepen vervoerden voornamelijk emigranten richting Amerika. Met de Amerikaanse Burgeroorlog overzee en de oorlogen tegen Denemarken en Frankrijk op het Europese vasteland liep het aantal emigranten echter terug en dat deed de HAPAG bijna de das om. In 1871 werd het roer dan ook omgegooid en probeerde het bedrijf zich te mengen in het handelsverkeer in het Caribisch gebied. Niet met heel veel succes overigens: de HAPAG wist ternauwernood de concurrentiestrijd met onder andere de vanuit Bremen opererende Norddeutsche Lloyd te overleven. In 1886 keerde het tij echter weer met de aanstelling van Albert Ballin (1857-1918) als directeur van de personenvervoertak van HAPAG. Onder zijn leiding werd de vloot weer uitgebouwd en het bedrijf weer winstgevend. Ballin stelde dat de passagiersdienst alleen maar winstgevend kon zijn als de schepen snel en van alle gemakken voorzien waren en dat had hij goed gezien. In 1891 verscheen het eerste luxe cruiseschip van de rederij op de Middellandse Zee en in 1900 omspande de HAPAG met zijn passagiersdiensten de hele wereld. In die jaren was het bedrijf het grootste in zijn soort ter wereld en bleef groeien. Met de schepen Imperator, Vaterland en Bismarck had de rederij in 1914 de drie grootste schepen in dienst die tot dan toe gebouwd waren. 175 schepen voeren op 73 lijndiensten tussen 400 havens en er waren 22.500 mensen in dienst.

Dit alles kwam tot stilstand tijdens de Eerste Wereldoorlog, maar vanaf 1919 werd de HAPAG weer opgebouwd door Wilhelm Cuno (1876-1933), die de overleden Ballin was opgevolgd. Cuno was niet alleen zakenman, maar ook politicus. Hij was in 1922 en 1923 rijkskanselier. De rederij kwam weer tot bloei, maar wel met kleinere schepen. Ook werden enkele kleinere rederijen opgekocht en ging de HAPAG samenwerken met de Norddeutsche Lloyd in de Deutschen Aero Lloyd waaruit in 1926 de Lufthansa ontstond. Tijdens de crisisjaren moest het bedrijf veel van het teruggewonnen terrein prijsgeven maar kon blijven varen. Een van de paradepaardjes bleef het schip Albert Ballin, maar omdat deze jood was, moest het schip hernoemd worden en ging vanaf 1936 onder de naam Hansa verder. Na de oorlog werd het door de Russen gevorderd en voer nog tot 1982.

Gestempelde HAPAG zegel, kort geleden bij Corinphila onder de hamer gekomen.

Na de Tweede Wereldoorlog moest andermaal de wederopbouw van de rederij opgenomen worden, maar vanaf 1947 kon er weer gevaren worden. Het passagiersvervoer raakte echter ten einde en in 1960 werd de laatste vaart uitgevoerd. Vanaf dat jaar deed de HAPAG alleen nog in vracht. In 1970 volgde ten slotte de fusie met de Norddeutsche Lloyd tot de Hapag-Lloyd AG en is sindsdien een wereldspeler in het containervervoer.

In 1875 gaf de HAPAG met toestemming van de Rijksposterijen een postzegel uit van 10 cents (alias 40 pfennig of 5 pence), om de kosten te voldoen van vervoer van brieven vanuit het Caribisch gebied naar Europa. Het was toen immers nog niet gebruikelijk dat de diverse eilanden daar eigen postwaardes voor hadden (Curaçao was een van de eerste in 1873!). De zegels van de HAPAG werden verstrekt op het kantoor op St. Thomas, een van de Maagdeneilanden, voor vervoer met een van hun schepen. De zegels werden ontworpen en gedrukt in Hamburg bij de door Charles Fuchs (1803-1874) opgerichte steendrukkerij, in een oplage van 120.000 stuks.*) Het gebruik was maar van korte duur, want in 1880 kwam het hele Caribische postgebied onder de vlag van de Wereldpostvereniging en dat betekende dat de lokale postwaarden gebruikt moesten gaan worden. De HAPAG had toen zijn postzegelproductie al gestaakt.

Een lesje in ornithologie staat voor de volgende keer op het programma.

 

*) Fuchs was naast lithograaf ook een van de eerste Duitse fotografen!