1 Juli 1873 – Don Carlos

Don Carlos ca. 1890 (Nadar, detail)

Bestaat het Carlisme nog? Het antwoord daarop is ja. De huidige troonpretendent is prins Carlos Javier, de in 1970 geboren zoon van prinses Irene en Carlos Hugo van Bourbon-Parma, die in 2010 overleed. Carlos is dus een volle neef van onze koning en woont in Nederland waar hij een Nederlandse vrouw en Nederlandse kinderen heeft. Volgens de letter van de Carlistische gebruiken is hij sinds 2010 de koning van Spanje, maar of daar nog werk gemaakt van wordt, ik denk het niet. In 2016 verklaarde hij de twee jaar oudere koning Felipe niets in de weg te leggen, maar wel gewoon de troonpretendent te zijn.

Dat was in de 19e eeuw wel anders. Toen waren de Carlistenoorlogen aan de orde van de dag. De eerste brak uit in 1833 bij het overlijden van koning Ferdinand VII. Zijn broer Carlos rekende er vast op dat hij de nieuwe koning zou worden, want Ferdinand had in zijn eerste drie huwelijken geen kinderen en pas in zijn laatste huwelijk in 1829 kwamen er twee dochters. De koning besloot de monarchie in het eigen gezin te houden en schafte pardoes de Salische wetgeving af, die voorschreef dat de koning een man was. Isabella, in 1830 geboren, werd dus koningin van Spanje en oom Carlos stond met lege handen. Na een onhandig gevoerde oorlog moest hij in 1840 opgeven en trok zich terug in Engeland dan wel Frankrijk.

Carlos’ zoon, wederom Carlos, met volgnummer VI, probeerde het in 1846 ook, maar zijn aanhangers voerden tot 1849 een vergeefse strijd, waarbij de pretendent niet tot Spanje werd toegelaten en dus niet de leiding kon nemen. In 1861 werd hij opgevolgd door zijn broer Juan. Deze had weer een zoon Carlos, die als Carlos VII in 1868 de volgend zelfverklaarde koning van Spanje werd. Hij voerde de meest succesvolle van de drie Carlistenoorlogen.

Carlos María de los Dolores (etc.) de Bourbon werd op 30 maart 1848 geboren in Ljubljana, waar zijn vader op doortocht was met zijn vrouw Maria-Beatrix van Oostenrijk-Este. Het boterde niet erg tussen de echtelieden, dus Juan verliet na enkele jaren het gezin en Carlos Jr. werd door zijn moeder in Modena opgevoed.

In 1861 overleed oom Carlos, de leider van de Tweede Carlistenoorlog en formeel was Juan nu het hoofd van de familie en de nieuwe Carlistenleider. Die had daar helemaal geen zin in, waarop zijn moeder Maria Terezia van Braganza, besloot dat op enige termijn haar kleinzoon de nieuwe leider zou zijn. In 1868 werd Carlos dus als Carlos VII geïnstalleerd als ‘koning van Spanje’. Tevens werd hij partijleider van de Carlistische Partij, een groep aanhangers die vooral in Frankrijk en Zwitserland woonden.

Hij leek het tij mee te hebben: Isabella II werd in 1868 immers afgezet. Aanvankelijk probeerde Carlos met haar in Parijs te onderhandelen over de overdracht van de kroon, maar zij hoopte dat haar zoon Alfonso geaccepteerd zou worden als opvolger. De onderhandelingen mislukten dus en bovendien beslisten de voorlopige machthebbers dat er vooral geen Bourbon op de troon moest komen. Na veel vijven en zessen werd Amadeus van Savoye verkozen als staatshoofd en deze trad in 1872 aan. Dit leidde na korte tijd tot een chaotische toestand in Spanje. Carlos verliet het diplomatieke pad en besloot Spanje gewapenderhand binnen te vallen. De eerste campagne mislukte nog, maar in 1873 slaagde de tweede wel en binnen enkele maanden had hij zich meester gemaakt van delen van Catalonië, Baskenland en Navarra, waar hij een eigen staat stichtte met hemzelf als koning.

Carlistenpost Mi 1 (1873)

Heel lang zou het niet duren. Toen eind 1874 Alfonso XII aan de macht was gekomen maakte deze korte metten met de opstanden in het land. Met de Carlisten had hij het nog het langste te stellen: in februari 1876 werden de troepen van Don Carlos definitief verslagen en was de Derde Carlistenoorlog over. Carlos ging weer in ballingschap in Frankrijk, maar bleef de Carlistische zaak over de hele wereld propageren. In 1878 vocht hij nog korte tijd met de Roemenen mee in de oorlog tegen de Turken.

Carlistenpost Mi 5 voor Catalonie (1874, bron)

Don Carlos overleed op 18 juli 1909, 61 jaar oud, in het Noord-Italiaanse Varese.

Onderdeel van de Carlistische staat was natuurlijk een – overigens nauwelijks functionerende – postdienst en in de periode van 1 juli 1873 tot 1 maart 1875 verschenen er zes ongetande postzegels met het portret van Don Carlos. Vier van de zes dragen het inschrift ‘ESPAÑA’, eentje daarnaast de stadsnaam VALENCIA en een andere alleen de landsnaam CATALUÑA. Drie van de zegels dragen het motto ‘DIOS PATRIA REY’ (God, vaderland en koning). De laatste zegels van 1875 vertonen sterke gelijkenis met de Franse Cereszegels.

De Catalaanse zegel werd gedrukt bij een kleine Catalaanse drukkerij in het stadje Santa Maria de Besora, aan de zuidelijke voet van de Pyreneeën. Deze is de makkelijkste om aan te komen, maar werd vooral fiscaal gebruikt. Echt gestempelde en gelopen zegels zijn zeldzaam, maar ongebruikt kun je ze al voor een paar euro kopen.

Volgende keer gaan we 1874 in met een reisje naar India.