1 maart 1869 – James Brooke

James Brooke in zijn laatste levensjaren (bron)

Op 1 september 1867 verscheen de eerste postzegel van het gebied dat nu Maleisië is. Het was er eentje van de Straits Settlements, een verzameling Britse handelsposten op het Maleise vasteland, dat verder gedomineerd werd door een aantal sultans, die ook nu nog de lakens uitdelen in het moderne Maleisië, dat in 1963 zijn onafhankelijkheid vierde.

De tweede uitgifte was van een van de staten die in 1963 ook deel ging uitmaken van het nieuwe koninkrijk, namelijk Sarawak. Dit gebied, bijna 4 keer zo groot als Nederland, ligt samen met Sabah (het voormalige Noord-Borneo), een andere tegenwoordige Maleise deelstaat, en Brunei, een schatrijk en onafhankelijk sultanaat aan de noordkant van Kalimantan (bij ons beter bekend als Borneo).

De sultan van Brunei was instrumenteel in het ontstaan van Sarawak als zelfstandige staat. In de jaren 30 van de 19e eeuw werd er namelijk antimoon gevonden, een metaloïde die gebruikt werd om lood en tin te ‘harden’. In het tot dan toe verarmde Brunei leidde de vondst tot grote onrust en die kon alleen maar onder controle gehouden worden met behulp van buitenstaanders, waaronder een Britse avonturier, die als dank voor zijn inspanning een strook land naast Brunei als het zijne mocht beschouwen. De avonturier in kwestie was een zekere James Brooke en hij zou al gauw een bekende persoonlijkheid in de regio worden…

James Brooke onderhandelt met sultan Omar (bron)

James Brooke werd op 29 april 1803 geboren in Bandel, een stad op zo’n 40 kilometer ten noorden van Calcutta, de hoofdstad van West-Bengalen, niet ver van de huidige grens met Bangladesh. Hij was zoon van de jurist Thomas Brooke (ca 1760-1835), die in dienst van de BEIC (British East India Company) op verschillende plaatsen in het noorden van India ingezet was. Zijn moeder was Anna Maria Stuart, een buitenechtelijke dochter uit de Schotse van oorsprong koninklijke familie *)

James werd op zijn 12e naar Engeland gestuurd om in Norwich een – niet voltooide – middelbare  schoolopleiding te krijgen en in Addiscombe een militaire. In 1819 werd hij rekruut in het Britse Indische leger en in de Eerste Birmese Oorlog in 1824/25 raakte hij ernstig gewond en werd terug gestuurd naar Bath, waar de Brookes hun Engelse huis hadden, om te herstellen. In 1830 keerde hij terug naar India en probeerde een handelsonderneming op te zetten, maar dit werd geen succes.

Sarawak Mi 1

Dankzij de erfenis van zijn vader kon hij in 1836 een andere weg ingaan, namelijk die van avonturier. Hij kocht de in 1834 gebouwde schoener Royalist en was van plan daarmee de aarde rond te zeilen. In augustus 1838 kwam hij in Kuching terecht, een havenstad in Sarawak, nu de hoofdstad van de bondstaat. Hier viel hij min of meer met zijn neus in de boter omdat er in de stad een opstand gaande was tegen de sultan van Brunei, Omar Ali Saifuddin II (1799-1852). James was de minste niet om te hulp te komen en de opstandelingen werden verslagen. Sultan Omar was daar zo dankbaar voor dat hij in 1841 besloot Sarawak aan James te schenken. Aanvankelijk was hij gewoon gouverneur, maar vanaf 1842 mocht hij de titel raja voeren en was daarmee de eerste ‘witte raja’, die een dynastie zou stichten, welke tot 1946 aan de macht zou blijven.

James Brooke wordt vooral herinnerd als degene die de piraterij in de regio met harde hand bestreed. Dat betekende dat de gewone bevolking ook wel eens wat te lijden had. Vanaf 1859 woonde hij het merendeel van zijn tijd op Burrator House bij het dorpje Sheepstor in Dartmoor, waar hij op 11 juni 1868 ook overleed. Hij ligt, net als zijn opvolgers, begraven in de lokale dorpskerk.

Sarawak Mi 146-149 uit 1946. Door de Japanse bezetting liet uitgifte 5 jaar op zich wachten (ebay)

Toen de eerste postzegel van Sarawak verscheen was James Brooke dus al overleden en opgevolgd door zijn neef Charles Johnson Brooke, zoon van zijn zus Emma Frances Johnson-Brooke. Dat verklaart, dat er van James Brooke maar één postzegel bestaat, een bruine zegel op geel papier in de waarde van 3 cents. Daarna floreerde zijn portret samen met dat van zijn opvolgers in een serie die de 100ste verjaardag van de Brooke-dynastie vierde, in 1946.

Als ontwerper/graveur van de zegel uit 1869 kom ik ene William Ridgway tegen, die volgens een artikeltje in Dummy Stamps uit 2010 voor diverse landen zegels maakte, in het geval van de Brooke-zegel in opdracht van de MacLure. MacDonald & MacGregor, een in Glasgow in 1840 opgerichte drukkerij, inmiddels ook gevestigd in Londen, die tot het eind van de eeuw de opdrachten uit Sarawak uitvoerde.

In 1871 kwam pas eerst de tweede postzegel van Sarawak uit, met Charles Johnson Brooke erop, maar voor die tijd bespreek ik de eerste ‘plaatjesserie’ van de Verenigde Staten.

 

*) en dus verwant aan onze Dieuwertje Blok, zoals we in Verborgen Verleden konden zien.