13 juni 1868 – Vrouwe Justitia

Vrouwe Justitia

In de loop van meer dan 175 jaar zijn er niet alleen frankeerzegels verschenen maar allerlei soorten postzegels. Het dichtst bij frankeerzegels staan luchtpost- en expressezegels, die in de Duitse Michel-catalogus dan ook onder de hoofdnummers gerangschikt worden, maar in de Franse Yvert & Tellier standaard onder aparte kopjes worden vermeld. Andere categorieën zijn de portzegels, die rond 1870 voor beginnen te komen om de adressant te bewegen het door de afzender niet of minder betaalde porto alsnog en met toeslag te voldoen. Ook zijn er dienstzegels, bedoeld om in de frankering van officiële instanties te voorzien. In Nederland zijn die er nog altijd voor het Internationaal Hof van Justitie, gesymboliseerd door het Vredespaleis in Den Haag.

Fiscale zegels van Bolivia Mi 1 en 2 (ebay)

Een wat afwijkende categorie zijn fiscale zegels. Tot voor niet zo lang geleden meden ‘echte’ filatelisten die als de pest, want niet te gebruiken voor het versturen van post, maar doorgaans om aan te geven dat er belasting betaald was. In Nederland heb je ze in allerlei soorten, maar de bekendste zijn de legeszegels die vroeger op gemeentelijke documenten werden geplakt om aan te geven dat de kosten voor het aanmaken van een paspoort, rijbewijs of welk officieel stuk voldaan waren.

Andere landen gingen daar wat vrijer mee om. Sommige Engelstalige gebieden bijvoorbeeld hebben jarenlang zegels uitgegeven met inschrift ‘postage and revenue,’ kortom ze konden voor beide gebruikt worden. Maar daar bleef het niet bij, want uit onderzoek bleek dat er in sommige landen ook zegels waren, bedoeld als fiscaal zegel, maar die wel postaal gebruikt mochten worden! Vandaar dat de meeste fiscale zegels niet, maar sommige wél in de postzegelcatalogi terecht gekomen zijn (en ze zijn het onderling absoluut niet eens wat er nu wel of niet bij hoort).

De Egyptische godin Maät (bron)

Wie de eerste was met deze postaal gebruikte fiscale zegels? Geen idee, maar de eerste die ik tegenkom in mijn Michelcatalogus is Oostenrijk in 1857, in 1863 gevolgd door Tasmanië. In 1868 volgt Bolivia. Tot voor kort meende men dat deze pas in 1870 verschenen, maar ik zie ze nu staan op 13 juni 1868. Daarmee zet het Zuid-Amerikaanse land zich op plek 3, Natal in 1869 naar 4 verwijzend.

Waar in de meeste landen een gebruikelijk ontwerp (zoals cijfer of koningin Victoria) gekozen werd was Bolivia op zijn minst origineel met de keuze van het ‘zinnebeeld der gerechtigheid’ oftewel Vrouwe Justitia, getooid met blinddoek, weegschaal en zwaard.

Weegschalen op een Italiaanse zegel uit 1946 (Mi 698) en een Franse uit 1900 (Mi 87)

In de Romeinse mythologie is Iustitia een nogal jonge godin: zijn de meeste Romeinse goden in de eerste eeuwen na de stichting van de stad Rome (753 v.Chr) ontstaan, Iustitia is pas door keizer Augustus aan het goddelijk arsenaal toegevoegd. Hij gaf haar een plaatsje op zijn ceremoniële schild. Hij baseerde zich daarbij op Egyptische en Griekse voorbeelden. In de Egyptische mythologie kende men bijvoorbeeld Maät, een tot godin geworden symbool dat stond voor onder andere rechtvaardigheid en kosmische orde. De Griekse tegenhangers van Iustitia zijn de Titane Themis en een van haar dochters (met Zeus) Dikè. De laatste trad als de godin van het recht op als een van de Horae, waarbij haar directe zusters Eunomia en Eirene respectievelijk de wetgeving en de vrede bewaakten.

Hoewel je het wel verwacht komt Justitia niet al te vaak voor op postzegels en de Boliviaanse versie mag zeker tot de betere ontwerpen gerekend worden: hier staat Justitia precies op zoals ze hoort te zijn. Het voornaamste attribuut, de weegschaal, zien we met grotere regelmaat terug, zoals op welbekende Italiaanse en Franse postzegels.

Volgend jaar ga ik 1869 in.