1 Januari 1867 – Het wapen van Beieren

Wapen van Beieren tussen 1835 en 1918 (bron)

De Duitse wereld was in 1867 flink aan het veranderen. In het voorgaande jaar was de eerste daadwerkelijke stap naar eenwording gezet door het verslaan van Oostenrijk in de Pruisisch-Oostenrijkse oorlog. De aanleiding van die oorlog lag eigenlijk maar in een relatief kleine gebeurtenis: Pruisen had in 1864 Denemarken verslagen in de oorlog om Sleeswijk-Holstein. Toen de kruitdampen waren opgetrokken werd in de Vrede van Wenen vastgelegd dat de nieuw veroverde gebieden onder gezamenlijk bestuur van Pruisen en Oostenrijk zouden komen en in het Verdrag van Gastein uit 1865 werd bepaald dat Oostenrijk het bestuur van Holstein op zich zou nemen. De spanningen namen hierdoor echter alleen maar toe aangezien de Pruisische kanselier Otto von Bismarck verregaande plannen had om een bom onder de in 1815 opgerichte Duitse Bond te leggen en met Pruisen en sympathiserende staten een nieuw Duits Rijk zónder Oostenrijk te stichten.

Mi 14 uit 1867

De aartsdiplomaat Von Bismarck wist handig gebruik te maken van de financiële crisis die in Oostenrijk was uitgebroken. Hij wist zo bijvoorbeeld Italië, dat het onder Oostenrijks bestuur staande gebied rond Venetië graag wilde inlijven, aan zich te binden. Daarnaast maakte hij afspraken met Rusland en het Verenigd Koninkrijk dat zij zich nergens mee zouden bemoeien. Oostenrijk kon alleen nog maar vertrouwen op Frankrijk en wist Napoleon te paaien met delen van het Rijnland.

Zo stonden in het voorjaar van 1866 twee coalities tegenover elkaar: de Pruisische, met een groot deel van de Noord Duitse staten en die met de restanten van de Duitse Bond onder leiding van Oostenrijk. De koninkrijken Hannover, Saksen, Württemberg en Beieren hoorden daar ook bij. Hannover werd het eerste slachtoffer: het capituleerde al na twee dagen en werd geannexeerd door Pruisen. Saksen werd zonder slag of stoot veroverd maar zou het lot van Hannover niet delen. Ook voor Württemberg, Beieren en Oostenrijk zelf was er geen houden aan. Oostenrijk had Italië weliswaar verslagen bij Custozza, maar de Pruisische legers waren oppermachtig en op 3 juli werd de beslissende strijd bij Königgrätz (het huidige Sadova op 100 kilometer ten oosten van Praag) uitgevochten.

Mi 57 uit 1888

In augustus werden de vredesverdragen getekend. Oostenrijk moest de Pruisische overheersing in Noord-Duitsland erkennen en verloor het bestuur over Holstein. Het koninkrijk Hannover, keurvorstendom Hessen, hertogdom Nassau en de vrije stad Frankfurt am Main werden geannexeerd. Het koninkrijk Saksen sloot zich aan bij de Noord-Duitse Bond. De koninkrijken Beieren en Württemberg bleven vooralsnog zelfstandig en moesten herstelbetalingen doen. In 1867 was de kaart van Europa dus al flink veranderd.

Op postaal gebied veranderde er ook iets: alle Noord-Duitse staten en de postdienst van Thurn und Taxis gingen op in de Noord-Duitse postadministratie, dat enkele doodsaaie cijferzegels uitgaf. Beieren en Württemberg bleven postaal zelfstandig, met name omdat ze toen nog een andere, aan Oostenrijk gelieerde munteenheid hadden. Deze situatie zou in 1871, toen de beide koninkrijken opgenomen werden in het Duitse Rijk, blijven bestaan. Württemberg zou in 1902 de gewone postdienst overdragen aan die van het Duitse Rijk, maar bleef voor dienstpost wel eigen zegels uitgeven, Beieren handhaafde tot 1920 zijn eigen posterijen.

Alle zegels van Beieren van 1867 tot 1910 tonen het wapen van het koninkrijk in reliëfdruk. Eerst tot 1875 in Kreuzer, waarvan er 60 in een Gulden gingen, daarna zoals overal in het Duitse Rijk in Pfennige en Marke. Het was aanvankelijk de bedoeling om de sinds 1849 gebruikte cijferzegels van Haseney te vervangen door een portret van koning Maximilian II, maar zowel Haseney als de koning bliezen in de jaren 60 hun laatste adem uit en de verantwoordelijke voor de eerste 13 zegels werd opgevolgd door een zekere J-P Riess. Deze kreeg aanvankelijk nog wel een opdracht om de nieuwe koning Ludwig II op een postzegel te vereeuwigen, maar de omstandigheden waren niet gelukkig en de koning, die zich het meest prettig voelde in een zelfgecreëerde sprookjeswereld, al helemaal niet. Als alternatief werd de veilige wapentekening bedacht.

BRD Mi 1587 uit 1992 met het moderne wapen van de Vrijstaat Beieren.

Wie goed kijkt ziet het hele wapen van Beieren, bestaande uit 5 deelschilden. Links bovenin de gouden leeuw in een zwart veld van de Pfalz, een gebied ten westen van de Rijn aan de zuidkant begrensd door Frankrijk. De eerste heersers waren leden van het huis Wittelsbach, dat tot 1918 in Beieren heerste. Recht bovenin de ‘Frankisch hark’. Frankenland ligt in het noorden van Beieren en bestrijkt tegenwoordig ook een deel van Hessen. Links onderin sinds 1918 de blauwe panter die ingebracht is door de graaf van Ortenburg, leider van een graafschapje aan de Donau bij Passau. Tijdens het koninkrijk was dit een wapen van rood en witte horizontale banden, doorsneden door een verticale witte balk, afkomstig van het graafschap Burgau. Recht onderin zien we nu drie zwarte leeuwen op een gouden veld, die van Schwaben komt, een landstreek aan de westkant van Beieren, begrensd met Baden-Württemberg en Zwitserland. Tussen 1835 en 1918 stond hier echter een blauwe leeuw in een wit veld, afkomstig van het graafschap Veldenz.

En dan is er nog het hartschild, het meest herkenbare op de postzegel en het meest verwant aan het Huis Wittelsbach. Het bestaat uit afwisselende naar links hangende blauwe en witte ruiten. Dit wapen komt oorspronkelijk van de bij Straubing gevestigde graven van Bogen. In 1242 verloren deze door uitsterving hun macht aan de hertogen van Beieren, die zich sinds halverwege de 12e eeuw Wittelsbachers noemden naar hun stamslot ten noordoosten van Augsburg. Het Huis Wittelsbach is een van de oudste vorstenhuizen ter wereld en wordt tegenwoordig geleid door de nu 84-jarige Franz von Bayern.

Volgende keer plaatst Zegelgek vier gelijkbenige driehoeken op een vierkant grondvlak.