1 Januari 1865 – Het wapen van Ecuador

Het wapen van Ecuador, onveranderd sinds 1860

Hoewel de wapens van vele Zuid- en Midden-Amerikaanse landen allerlei elementen delen, zijn er ook buitenbeentjes. Zoals Ecuador bijvoorbeeld. Het wapen van dit land heeft allerlei nieuwe elementen: je vind er een roedenbundel op (de zgn. fasces), een condor, de berg Chimborazo, een rivier en een schip, beide Guayas geheten en de sterrenbeelden Ram, Stier, Tweelingen en Kreeft. Voor elke thematische verzamelaar wat wils…

De fasces

“Geus”, een allegorie op de Bataafse Republiek door Dirk Langendijk (1796)

Nee, heel nieuw was het niet, wat Benito Mussolini bedacht met het symbool voor zijn fascistische beweging. Weliswaar greep hij terug naar de symboliek van het Romeinse Rijk en dat sloot aan bij wat hij wilde bereiken met Italië: de terugkeer naar de (vermeende) grootsheid van weleer. Maar aan het einde van de 18e eeuw waren bijvoorbeeld republikeinse Fransen en Fransgezinden zoals de Patriotten in onze Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden al met de Romeinse roedenbundel aan de haal gegaan.

Zoals al aangehaald werd de fasces een symbool van het Romeinse Rijk, maar het was al eerder ontstaan in Etrurië, het gebied in Midden-Italïë waaruit het Romeinse Rijk voortgekomen is. De Etruriërs hadden op hun beurt waarschijnlijk voorbeelden genomen uit het oostelijke Middellandse Zeegebied.

Het grootzegel van de Amerikaanse Senaat, met onderin twee gekruiste fasces

In de Romeinse Republiek werd de fasces een symbool van de macht om over leven en dood te beschikken. Dit was in principe de taak van de hoogste magistraat (de dictator), die 24 ambtenaren (lictores) aan zijn zijde had om zijn besluiten uit te kunnen dragen. Zij droegen de fasces, een bundel roeden uit berkenhout, bijeengebonden door (rode) linten en met in het midden een bijl. Stond de bijl naar boven dan was dit een goed teken: de dictator had gunstig beslist. Droegen de lictores de bijl naar beneden, dan betekende dit een veroordeling, meestal tot de dood.

Italie Mi 433 uit 1932 bij de 10e verjaardag van de Mars op Rome met twee fasces en het fascistische landswapen linksboven

Wat later werd de fasces een symbool voor het gezegde ‘eendracht maakt macht’ en daardoor werd vanaf het einde van de 18e eeuw de roedenbundel weer van stal gehaald en bevindt zich tot op de dag van vandaag in en om wapenschilden, zoals dat van de Amerikaanse senaat en dus dat van Ecuador. Anders dan de swastika, van oorsprong een Zuid-Aziatisch (met name Indiaas) religieus symbool, wist de fasces te overleven na de Tweede Wereldoorlog, vermoedelijk omdat het fascisme van oorsprong ‘slechts’ een extreem-nationalistische machtsbeweging was (“een sterk Italië onder een sterke leider”), terwijl de swastika vrijwel meteen geassocieerd werd (en wordt) met de racistische grondbeginselen van de Duitse Nazipartij.

De condor

De Andescondor, met Latijnse naam Vultur gryphus, leeft, zoals zijn naam al doet vermoeden, in de Andes. Hij is familie van de gieren en komt in het Andes-gebergte voor van Ecuador tot in Patagonië, Er leeft nog een redelijk aantal condors, maar het aantal neemt echter wel af, zodat de condor tot de beschermde vogelsoorten is gaan horen.

De condor komt, als wapendrager, voor op de wapens van Venezuela, Colombia, Ecuador en Bolivia. Ecuador was echter de eerste die het dier op een postzegel toonde. Later in het jaar zou Colombia, dat al sinds 1859 postzegels uitgaf, volgen en in 1867 prijkte de condor op de eerste Boliviaanse zegels.

De condor is ook veel bezongen, een beroemde versie van het lied El Condor Pasa kennen we van Simon & Garfunkel.

De vulkaan Chimborazo

De Chimborazo moet wel haast de Heilige Berg van Ecuador zijn. Waar de naam vandaan komt is etymologisch niet duidelijk, ‘razo’ verwijst weliswaar naar ijs of sneeuw, maar Chimbo kan uit allerlei indianentalen verbasterd zijn en afhankelijk hoe je het interpreteert kan het over een vrouw, een goddelijke troon of gewoon een berg gaan.

Het is een van de hogere pieken van de Andes met zijn ruim 6300 meter. Als je heel letterlijk vanaf het middelpunt van de aarde gaat meten in plaats vanaf zeeniveau is het zelfs de hoogste berg op aarde, omdat deze zo dicht bij de evenaar – op S 01° 28’ – ligt, waar de afstand tot het middelpunt het grootst is. Zo rekenend is de Chimborazo 2 kilometer hoger dan de Mount Everest!

De Chimborazo is een dode vulkaan. Wanneer de laatste uitbarsting was is nooit vastgelegd, maar het moet ergens tussen het jaar 400 en 700 geweest zijn. Er is dus wat dat betreft geen legendevorming over de berg die als een reusachtige puist met zijn eeuwige ijskap over Ecuador waakt.

Het Ecuadoriaanse schoolschip Guayas op Sail 2015 (eigen foto)

Hoewel de berg er goed beklimbaar uitziet duurde het tot 1880 voor de Engelse klimmer Edward Whymper als eerste de top bereikte, daarvoor, in 1802, had de bekende Duitse natuuronderzoeker Alexander von Humboldt het ook al eens geprobeerd, maar hij strandde op een kleine 5900 meter en moest terugkeren wegens hoogteziekte. De berg wordt inmiddels vaak beklommen, maar vrijwel altijd aan de westkant. Van de klimroute aan de oostkant wordt maar zelden gebruik gemaakt, zo duurde het maar liefst 27 jaar voor Ecuadoriaanse klimmers in 2003 aan die kant een tot dan toe verloren gewaand vliegtuig met 59 passagiers en bemanningsleden ontdekten, dat in 1976 van de radar verdwenen was.

De Guayas

Waar de Chimborazo een indrukwekkende berg is, is de erop ontspringende Guayas een voor Ecuadoriaanse begrippen indrukwekkende rivier. Ze meet slechts 389 kilometer maar is toch de langste rivier in Zuid-Amerika die in de Stille Oceaan uitmondt. De provincie Guayas en de grootste stad van het land, havenstad Guayaquil, zijn beide naar de rivier genoemd, net als het schip dat ook op het wapenschild staat. Dit werd in 1841 gebouwd in Guayaquil als een rivierstomer. Om heraldieke redenen heeft het schip geen mast maar in plaats daarvan een caduceus, symbool van handel en nijverheid. De huidige Guayas, een driemaster-schoolschip uit 1976, was te gast op Sail 2015.

Ram, Stier, Tweelingen en Kreeft

De eerste zegel van Ecuador, ook hier weer een echte, merk op dat het kader weer gekopieerd is van de Franse Ceres-zegels

Hoewel ze niet op de postzegel staan (daarvoor zijn ze te klein) staan er in een band boven de Chimborazo en gegroepeerd om een zon een viertal sterrenbeelden, dit zijn de Ram, de Stier, de Tweelingen en de Kreeft, samen de periode van 20 maart tot 20 juli omspannend, daarmee de duur van de Maartrevolutie van 1845 symboliserend. Tijdens deze revolutie werd de zittende president Juan José Flores afgezet. Flores was in 1830 als eerste president gekozen na de afscheiding van Colombia en geldt nog steeds als stichter van de republiek. In 1834 eindigde zijn ambtsperiode en hij werd opgevolgd door de liberaal Vicente Rocafuerte, die op zijn beurt in 1839 weer werd opgevolgd door Flores. De tweede ambtsperiode liep een stuk minder dan de eerste: vanaf 1842 begon Flores steeds dictatorialere trekjes te vertonen en dat was zeer tegen de zin van Rocafuerte en zijn partijgenoot Vicente Ramón Roca, die na de revolutie de nieuwe president zou worden. Op 6 maart 1845 begon er een door de liberalen aangestichte opstand onder de havenwerkers in Guayaquil en deze breidde zich al gauw over hat land uit. Op 17 juni eindigde de revolutie officieel en Flores nam de wijk naar Spanje. Na een mislukte poging tot een vanuit Spanje geregisseerde tegenstaatsgreep keerde hij in 1857 terug en trad enige jaren later in dienst van de conservatieve president Gabriel García Moreno. Opmerkelijk is dat zowel Flores als zijn politieke tegenstander Rocafuerte in 1892 en 1894 geëerd werden met series postzegels.

Tot 1900 toonde het merendeel van de postzegels het wapen van Ecuador, daarna kregen andere onderwerpen als staatslieden en stadsbeelden van Quito en Guayaquil de overhand.

Zon en sterren hebben we al vaker gezien, maar de maan zien we in 1865 pas voor het eerst. Daarover de volgende keer.