1865 – De Draak

De vlag van de Qing-dynastie tussen 1889 en 1912

Chinezen en draken zijn, anders dan in onze cultuur, onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wij zien ze als vuurspuwende monsters (zie maar eens het verhaal van St. Joris), in China brengen ze juist geluk en voorspoed. En dat is al millennia lang zo: de eerste drakenafbeeldingen, voor zover bekend, zijn 6000 à 7000 jaar oud en komen van de Yangshao-cultuur, die in het stroomgebied van de Gele Rivier leefden. Ook deze oerchinezen geloofden al dat ze van draken afstamden, zoals het Chinese geloof wil en net zoals westerse koningen en keizers door een godheid worden gestuurd komen de Chinese keizers met een rechtstreeks mandaat van de Draak.

Een westerse – slechte – draak op het Bevrijdingszegel uit 1945 (NVPH 443)

Het was dan ook logisch dat de Draak in de Chinese astrologie een rol zou gaan spelen. De Chinese astrologische kalender werd ontwikkeld tijdens de Zhou-dynastie, hoewel daar nog niet de dieren in werden genoemd zoals dat nu het geval is, dat zou pas tijdens de Han-dynastie (tussen de 2e eeuw vóór en de 2e eeuw na Chr.) gebeurd zijn, min of meer om een herkenbare benaming te vinden voor de twaalf delen van de dag. Zo ging men de periode van 23:00 tot 1:00 de tijd van de Rat noemen, omdat die rond die tijd het actiefste voedsel zoeken. De volgende 2 uur was de Os aan de beurt en van 7:00 tot 9:00 de Draak, die de eigenschap had voor vruchtbare ochtendregen te zorgen. Wat later werd aan de Draak de dinsdag toegekend en dit alles werd nog verder uitgewerkt tot een kalender met een cyclus van 12 jaar: 2017 is het Jaar van de Haan en 2012 was het Jaar van de Draak. Dat moet een gelukkig jaar geweest zijn.

VR China Mi 4330 uit het Jaar van de Draak 2012

Er is, naast de wat meer plastische toekenning van een volgorde ook een fabel, die het ontstaan van de Chinese zodiak verklaart: op zekere dag hebben de dieren van het dierenrijk allemaal een afspraak bij de Jadekeizer, maar daarvoor moet wel een rivier overgezwommen worden, waarbij de aankomst zal bepalen welke rangorde aangehouden zal worden in de twaalfjarencyclus. De rat en de kat, van nature geen goede zwemmers, besloten op de rug van de goedmoedige os te klimmen. De lepe rat wilde echter als eerste aankomen en duwde de kat van de rug van de os en aan de overkant sprong hij er zo vlug als hij kon af. De Rat is zodoende de eerste in de jarencyclus en de Os komt tweede. De sterke Tijger kwam op plek 3, het Konijn, die gebruik maakte van de stenen in de rivier en bij gebrek daaraan een stuk drijfhout als vierde. De Jadekeizer had eigenlijk de Draak wel als eerste verwacht, maar die verklaarde, als vijfde aangekomen, dat hij nog werk te doen had: regen maken voor de boeren om hun land goed te kunnen bewerken. Bovendien hielp hij het uitgeputte Konijn bij het betreden van de wal. De Slang maakte gebruik van het Paard en toen die bemerkte dat er een ongewenste meereiziger was schrok die zo dat de Slang daar misbruik van kon maken en als zesde aantikken, daarna het Paard op 7. Geit, Aap en Haan werkten samen om aan de overkant te komen met behulp van een vlot. Op nummer 11 kwam de Hond, hoewel de beste zwemmer vond hij het zo leuk om in het water te spelen dat hij vergat naar de overkant te gaan. Het Varken ten slotte kreeg onderweg honger en na het nuttigen van een maaltijd viel het dier in slaap en was nog net op tijd om aan te sluiten in de Chinese dierenriem. En de kat? Die was verdronken en daarom verklaart dat waarom katten eeuwig op ratten zullen jagen! Overigens wordt in landen als Vietnam de Kat wel erkend en is daar gelijk aan het Konijn.

Shanghai Mi 11, een échte, want de Shanghaizegels zijn rijkelijk vervalst!

Zowel China in 1878 als Japan in 1871 toonden draken op hun eerste zegels, maar een moest de eerste zijn en dat was Shanghai, dat, 13 jaar voordat de rest van het keizerrijk er aan toe was, met postzegels begon, daarmee aantonend dat het toen al de toonaangevende havenstad van Oost-Azië was. Tot 1889 waren de eerste 85 zegels, al of niet overdrukt, van een draak voorzien, en dat is tweederde van het totaal, de laatste Shanghai-uitgifte was in 1897. Het overgrote deel werd gebruikt in de buitenlandse handelskantoren die vanaf 1843 in de stad gevestigd waren. De munteenheid die vermeld wordt is de Candareen, die ook in het keizerrijk gebruikt werd, in 1889 hernoemd naar de Fen (verengelst tot Cent).

De Chinese draak op postzegels kwam in de 20ste eeuw nog maar weinig voor. Pas in 1976 werd voor het eerst een postzegel uitgegeven voor het Jaar van de Draak, in Hong-Kong. In 1988 kwamen de Volksrepubliek China en Macao erbij, in 2000 sloten ongeveer 40 landen zich aan en in 2012 was het aantal ongeveer net zo groot. Het is inmiddels in diverse landen een goed gebruik om het Chinese Nieuwjaar met postzegels te vieren.

In 1922 nam Mussolini de macht over in Italië en de ‘fasces’ was zijn symbool. In 1865 verscheen de aloude Romeinse roedenbundel echter al op een postzegel. Daarover de volgende keer.