30 mei 1860 – De griffioen

Griffioen uit ‘Het Schouw-toneel der Aertsche Schepselen (Nylant en Van Hextor, 1672)

Na acht zegels met cijfertekening uitgegeven te hebben, besloot het groothertogdom Baden in 1860 met een nieuw plaatje te komen: het wapenschild. Dat was een eenvoudig geel schild met een rode band van linksboven naar rechtsonder en is zeker sinds 1243 in gebruik geweest door de markgraven van Baden uit het huis van Zähringen. In 1528 voegde markgraaf Philipp I er de wapendragers aan toe: twee griffioenen. Zij droegen het wapen tot 1945. Daarna, in 1952, fuseerde Baden met Württemberg tot de nu nog bekende bondstaat.

Een ‘vriendelijke’ griffioen uit Armenië (USSR 1978, Mi 4768)

De griffioen komt, net als de leeuw, uit het oosten. Hoewel de verschijningsvorm nogal varieert is het in principe een leeuw met een adelaarskop en dat maakt het beest nog vervaarlijker dan de losse onderdelen. De eerste griffioenen werden aangetroffen bij de Scythen, een oud-perzisch volk dat het zuiden van Rusland en Oekraïne alsmede de huidige republieken Georgië, Azerbeidzjan, Armenië, Turkmenistan en Kazachstan bevolkte in de periode tussen ongeveer de 9de eeuw voor en de eerste eeuw na Christus. Ook in het oude Griekenland werden al griffioenen afgebeeld. In de middeleeuwen kwamen ze met de adelaars en leeuwen naar West-Europa om daar de grootsheid van de leiders ter plaatse te onderschrijven. En om het volk respect af te dwingen, niet onbelangrijk, stel je voor dat de lokale despoot die beesten echt in zijn bezit had…

De griffioen als symbool van de jonge republiek Polen (Mi 129 uit 1919)

Een beroemd voorbeeld was de griffioen van de Engelse koning Edward III, die er een in zijn eigen grootzegel zette. Hoewel door niemand na hem herhaald, hoort de griffioen wel tot de zogenaamde Queen’s Beasts, de heraldische dieren die de afkomst van Elisabeth uitbeelden.

De griffioen van Edward III (rechts) op GB Mi 1734 uit 1998)

In de Duitse taal is er ook iets opmerkelijks te zien. De benaming van wat wij een roofvogel noemen is daar een Greifvogel. Greif is ook de Duitse vertaling van griffioen. In Duitsland is iedere roofvogel dus etymologisch nauw verwant aan de griffioen.

Griffioenen komen niet alleen in Baden voor, maar ook in Pommeren, en opmerkelijk genoeg ook hier en daar in Nederland. Zo is de griffioen het beeldmerk van de VU, maar ook in het dorp waar Zegelgek is opgegroeid zijn het de wapendragers…

Het wapen van Heemstede, gedragen door twee griffioenen

De Badense postzegels van 1860 werden ontworpen door ene C.A. Weber, die de opdracht in 1859 gekregen had. Omdat met cijferzegels niet meer van ‘deze’ tijd beschouwde, was men al eerder op het idee gekomen om het staatswapen uit te werken. Eind 1859 was het ontwerp klaar en kon het naar de drukker, Friedrich Wilhelm Hasper in Karlsruhe. Na het een en ander aan heen- en weercorresponderen waren drukker en autoriteiten het er in maart 1860 over eens welke waarden en kleuren gebruikt zouden worden. De officiële uitgiftedatum werd vastgesteld op 1 juni 1860, maar van de 3 Kreuzer, de meestgebruikte waarde, is er een exemplaar bekend dat al twee dagen eerder gebruikt is. De 1, 6 en 9 Kreuzer kwamen in de loop van 1860 en 1861 uit.

Baden Mi 9

Toch was men nog steeds niet helemaal tevreden over de kleuren en de tanding, vandaar dat in 1862 er een nieuwe oplage in gewijzigde kleuren en een andere tanding kwam. Voor de 3 Kreuzer kwam er zelfs een gewijzigd type, met het wapen op een witte achtergrond, niet veel later gevolgd door de andere waardes en aangevuld met hogere waarden van 18 en 30 Kreuzer die echter nauwelijks afgenomen werden (een gebruikte 30 Kr is volgens de Michelcatalogus 80 keer zoveel waard als een ongebruikte).

In 1868 kwamen de laatste 3 waardes uit als aanpassing aan de in 1866 opgerichte Noordduitse  postadministratie.

Plagiaat was al bekend, ook Liberia maakte zich er enigszins schuldig aan, maar dat leverde toch aardige plaatjes op. Daarover volgende keer.