1 December 1857 – SS Peru en Chile

De stoomzeilschepen Chile en Peru

De stoomzeilschepen Chile en Peru

In 1857 gaf Peru zijn eerste postzegels uit. Eigenlijk waren die er al in 1847, maar omdat het even ‘snel en goedkoop’ moest werden de ongebruikte voorraden van een in Peru en Chili actieve scheepvaartmaatschappij gebruikt: de PSNC, Pacific Steam Navigation Company.

Wheelwright en de SS Chile op een postzegel van Chili uit 1966 (Mi 650)

Wheelwright en de SS Chile op een postzegel van Chili uit 1966 (Mi 650)

De PSNC was in Londen opgericht in 1838 door de Amerikaanse ondernemer William Wheelwright (1798-1873). Wheelwright werd geboren in Massachusetts en kwam al op jonge leeftijd in aanraking met de zee omdat zijn vader een succesvol reder was. Al op 19-jarige leeftijd was hij kapitein op zijn eigen schip. Dankzij een schipbreuk voor de kust van Rio de la Plata kwam hij in Zuid-Amerika terecht: in Buenos Aires wist hij zich een positie te verwerven op een vrachtschip naar Valparaiso in Chili en daarmee was zijn belangstelling voor de Zuid-Amerikaanse westkust gewekt. Na zes jaar reizen langs de kusten van het continent keerde hij terug naar zijn geboorteplaats in Massachusetts. Maar niet voor lang: na zijn huwelijk vertrok hij met zijn echtgenote naar Zuid-Amerika, om zich te vestigen in Valparaiso en daar een kleine vrachtdienst te starten, die de kustplaatsen in Chili bediende.

Ramón Castilla op een Peruaanse zegel uit 1957 (Mi 562, bron)

Ramón Castilla op een Peruaanse zegel uit 1957 (Mi 562, bron)

In 1835 bedacht Wheelwright een plan om Chili te verbinden met Europa. De Chileense regering zag hier wel wat in en zo trok hij naar Londen om de zaak te bespreken en fondsen te werven. In 1838 leidde dit tot de oprichting van de PSNC, een bedrijf dat tot 1984 onder die naam over de wereldzeeën voer en daarna opging in Furness Withy, een in 1878 opgericht scheepvaartbedrijf, dat tegenwoordig onderdeel is van het Duitse Oetker-concern, jawel, die van de bakpoeders en diepvriespizza’s! Dat de PSNC een sterk merk was blijkt uit het feit dat oud-werknemers en hun gezinsleden nog jaarlijks in het tweede weekend van maart bijeenkomen.

José Davila Condemarín (Mi 561, bron)

Tot 1868 voer de PSNC nog uitsluitend tussen Valparaiso en Callao in Peru en sloeg goederen over op andere schepen richting Europa, iets wat een sterke impuls gaf aan de economieën van Chili, Peru en in mindere mate Ecuador. Vanaf 1868 werd de droom van Wheelwright werkelijkheid met een directe lijndienst vanuit Liverpool.

In 1840 waren de eerste schepen gereedgekomen, de stoomzeilschepen Peru en Chile, beide gebouwd op de werf van Curling & Young in Londen en onderwerp van de postzegels, die in 1847 uitsluitend voor gebruik op deze schepen waren bestemd, maar geen succes waren. Naast de Chile en Peru kwamen er veel meer schepen die kortere of langere tijd voor de PSNC voeren. De Chile werd in 1852 verkocht aan de Chileense staat, de Peru verging het slechter. In datzelfde jaar 1852 liep het op de klippen voor de Chileense kust. Helaas zijn meer gegevens niet bekend.

De eerste Peruaanse zegel uit 1857

De eerste Peruaanse zegel uit 1857 met hierop de SS Peru

In 1857 wilde, in navolging van Chili, de Peruaanse generaal en president Ramón Castilla (1797-1867) ook een eigen postdienst. Een vroegere minister, maar inmiddels rector van de universiteit van San Marcos, José Dávila Condemarín (1799-1882), werd aangezocht om het postsysteem te herstructureren en te moderniseren naar Europees model. Postzegels waren nog niet voorhanden, deze zouden pas in maart 1858 verschijnen, maar in de tussentijd lag er nog wel een grote stapel van de in opdracht van Wheelwright door Perkins, Bacon & Co – medefirmant Joshua Butters Bacon was een volle neef van Wheelwright! – geproduceerde PSNC-zegels in de kluizen. Deze mochten voor de periode van 3 maanden gebruikt worden en moesten daarna vernietigd worden, wat in 1860 gebeurde.

In 1957 werd het eeuwfeest van de eerste Peruaanse postzegels gevierd met een serie van 10 zegels die ook aandacht besteedt aan de initiatiefnemers en de opvolgers uit 1858. Ook in 2007 en 2008 werden de eerste postzegels herdacht. Chili eerde William Wheelwright met twee zegels in 1966 bij de 125ste verjaardag van de aankomst van de SS Chile in het land in 1840.

Bij de stadszegel van Tiflis had ik het al even over St. Joris en zijn draak. Hij is het centrale motief in de heraldiek van diverse landen en ook van het Russische tsarenrijk. Daarover volgende keer.