20 juni 1857 – Het wapen van Tiflis

Het wapen van Tiflis vanaf 1843

Het wapen van Tiflis vanaf 1843

Tiflis, hoofdstad van Georgië, gelegen aan de bovenloop van de Koera, midden in de Kaukasus. Het klinkt allemaal heel exotisch en alles doet vermoeden dat het een zeer oude stad is, maar dat is het nét niet. Ze werd pas gesticht – volgens de legende – in 458, vermoedelijk door de Iberische koning Vachtang I Gorgassali (letterlijk Vachtang met de wolfskop), die haar naar de zwavelhoudende warmwaterbronnen Tblisi noemde. Zo heet de stad officieel ook sinds 1936, maar voor het algemeen begrip noemen we haar Tiflis.

Sovjet-Unie Mi 2156: herdenking stichting Tiflis (bron)

Sovjet-Unie Mi 2156: herdenking stichting Tiflis (bron)

Tiflis werd in 1122 hoofdstad van de verenigde Georgische staat. Aanvankelijk waren er twee koninkrijken: Colchis en Iberia (ook wel Kartli geheten), gelegen grofweg in het westelijk dan wel het oostelijk deel van Georgië. Rond 900 was er voor het eerst sprake van een Georgische staat, maar de grote bloei kende deze pas in de 12e en vroege 13e eeuw onder koning David IV, bijgenaamd De Bouwer, en de nog altijd hooggeprezen koningin Tamar. Daarna kwam het land achtereenvolgens onder invloed te staan van het Mongoolse, Ottomaanse en Perzische Rijk. Dit ging zo ver dat het land weer opgesplitst werd in de oude koninkrijken Kartli (met hoofdstad Tiflis), Kakheti (met hoofdstad Gremi, later Telavi) en Imereti (met hoofdstad Kutaisi). Kartli en Kakheti gingen in 1762 samen verder maar werden in 1801 geannexeerd door het Russische Rijk, Imereti volgde in 1810. Vanaf dat moment trachtten de Russen met wisselend succes de veroverde gebieden te russificeren. In 1828 werd er een postdienst naar Russisch model opgezet tussen Jerevan in Armenië en Tiflis.

Armenië Mi 485: 175 jaar postdienst Jerevan-Tiflis (bron)

Armenië Mi 485: 175 jaar postdienst Jerevan-Tiflis (bron)

De russificatie ging in de jaren 50 van de 19e eeuw in een stroomversnelling met de aanstelling van de succesvolle militair Alexander Baryatinsky (1814-1879), een goede vriend van tsaar Alexander II. In 1856 was Baryatinsky, na het onderdrukken van diverse opstanden in de regio, leider geworden van het leger in de Kaukasus. In die rol bracht hij de rest van het gebied tussen Batoem en Bakoe onder Russisch gezag. Verder werd een zekere edelman Nikolai Semenovitsj Kakhanov aangesteld om de posterijen op orde te brengen. Deze bracht in 1857 een rapport uit aan Baryatinsky waarin hij de deplorabele staat van het systeem beschreef en een oplossing voorstelde: in Tiflis zou het postsysteem op dezelfde manier georganiseerd moeten worden als reeds gebruikelijk in Moskou, Sint-Petersburg en Warschau. Er werden kosten noch moeite gespaard om de poststations te vernieuwen en ook werden er tientallen nieuwe koetsen besteld en nieuwe afgiftepunten voor post ingericht. Nieuw voor Tiflis was dat er ook een postzegel kwam.

Stadszegel van Tiflis, 1857

Stadszegel van Tiflis, 1857

Deze postzegel is nu een van de zeldzaamheden van de filatelie. De waarde ervan was 6 kopeken, goed voor een brief binnen de stad, voor vervoer buiten de stad – met name naar Kodzhory, de zomerresidentie van Baryatinsky en zijn opvolgers – moesten er drie gebruikt worden. Je kon ze alleen met 5 tegelijk kopen, iets wat al gauw het systeem de das om deed, want de meeste bewoners van Tiflis hadden daar geen 30 kopeken voor over, als ze dat al konden betalen.

Georgië Mi 255: 140 Jaar stadspost Tiflis (bron)

Georgië Mi 255: 140 Jaar stadspost Tiflis (bron)

Een ander nadeel van het zegel was dat men reliëfdruk gebruikte: in feite was het zegel een kleurloos droogstempel en hierdoor kon het niet goed gegomd worden met als gevolg dat tijdens het vervoer de zegels gewoon loslieten. Al met al bleef het systeem amper een jaar in dienst – op 1 maart 1858 werd de verkoop gestaakt – en zijn er weinig van de postzegels in het verkeer gekomen. Er zijn er nog slechts 3 van bekend, waarvan één in het Berlijnse postmuseum schijnt te zijn. In 2008 kwam bij een veiling een exemplaar onder de hamer en bracht €480.000 op!

Het getoonde wapen is dat van Tiflis, zoals dat gold vanaf 1843. Bovenin zien we een huisje op een berg en aan de andere kant een rivier. De herkomst van deze delen is niet erg duidelijk maar het kan de bergachtige omgeving en de rivier Koera zijn. Het middenschild is wel duidelijk, hierop vinden we de patroonheilige van Georgië – en waarnaar het land genoemd is! – Sint Joris, die de draak verslaat. De onderste helft toont een Mercuriusstaf.

Volgende keer een bezoekje aan Stuttgart!