1 augustus 1854 – De zwarte zwaan

Gevelsteen uit 1675 aan de Nieuwestad in Leeuwarden (bron)

Gevelsteen uit 1675 aan de Nieuwestad in Leeuwarden (bron)

Thematisch gezien is koloniaal Australië tamelijk saai. Voordat in 1913 de eerste zegels voor heel het land werden uitgegeven in de legendarische kangoeroetekening was er niet veel gebeurd. De meeste ex-koloniën hadden portretten van koningin Victoria tot het bittere eind, 9 jaar na haar dood. New South Wales sprong wel even uit de band met echte ‘pictorials’ en dan was er nog West-Australië dat weer een geheel eigen onderwerp presenteerde, dat tot 1912 het merendeel van de postzegels bepaalde: de zwarte zwaan.

Portret van Willem de Vlamingh op herdenkingszegels van Australië (Mi 1810) en Christmas Island (Mi 426) (bron)

Portret van Willem de Vlamingh naar een schilderij van Nicolaas Verkolje op herdenkingszegels van Australië (Mi 1810) en Christmas Island (Mi 426) uit 1996 (bron)

Naast de welbekende kangoeroe, de koala, de wombat, de dingo en de emoe is de zwarte zwaan (cygnus atratus) ook een typisch Australisch dier. Inmiddels is het ook in Nieuw-Zeeland een bekende verschijning. Buiten Oceanië komt de vogel nauwelijks voor, al zijn er in Engeland wel enkele kleine kolonies, denkelijk geïmporteerd. Wat nogal fascineert is het jaartal van de gevelsteen hierboven uit 1675. Had men voorkennis? Echte zwarte zwanen waren door Europeanen waarschijnlijk nog niet waargenomen, maar misschien had men ervan gehoord uit verhalen van de eerste ontdekkers van Australië, zoals Dirk Hartog.

De eerste zegel van West-Australië

De eerste zegel van West-Australië

De zwarte zwaan is het beeldmerk van West-Australië en dat is min of meer aan een andere Nederlandse zeevaarder te danken: de in 1640 geboren Vlielandse kapitein Willem de Vlamingh zeilde in 1696 in opdracht van de VOC naar Australië om een onderzoek in te stellen naar het in 1694 vergane schip Ridderschap van Holland, waarvan men vermoedde dat het ergens bij het nog maar deels ontdekte Terra Australis op de klippen was gelopen. De Vlamingh vond het schip niet, maar herontdekte wel het gebied rondom de huidige stad Perth. Zo landde hij op een van de eilanden voor de kust van die stad en gaf het de naam Rattennest vanwege de op grote ratten lijkende quokka’s, nog zo’n inheems beestje. Het heet nu nog steeds Rottnest Island en is nu een doel voor toeristische uitstapjes.

Mi 44 uit 1898

Mi 44 uit 1898

Na het bezoek aan Rattennest ging De Vlamingh aan land aan de monding van de huidige Swan River en noemde die Zwaanenrivier vanwege de vele zwanen die werden waargenomen. Zwarte welteverstaan en daarmee werd het latere staatssymbool geboren. Verdere belangstelling voor het gebied bleef de volgende 130 jaar uit. Pas in 1826 zette de gouverneur van New South Wales een expeditie naar West-Australië op touw om het voor de Britse Kroon op te eisen en er een nieuwe kolonie te stichten, naar men zegt om de Fransen voor te zijn. Het viel niet mee, want de in 1829 gestichte Swan River Colony leidde de volgende 50 jaar een soms moeizaam bestaan rondom de nederzetting Perth, samen met de kolonie gesticht door de Schot James Stirling. Dit veranderde rond 1880 toen er goud gevonden werd in de regio en er dus een goldrush kwam.

Toch kwamen er in 1854 al postzegels en uiteraard was de zwarte zwaan het onderwerp. Wie de ontwerper was is niet bekend, wel dat het met een zwarte zegel van 1 penny begon, die geproduceerd werd bij Perkins Bacon in Londen. Andere zegels, de 4 pence en 1 shilling, werden door de lokale lithograaf Horace Samson (1818-1907) gemaakt. Samson was in 1841 vanuit Engeland naar Australië geëmigreerd en ging in de leer in de drukkerij van een tweetal ooms die al eerder de oversteek gewaagd hadden. Horace ging in 1844 (onder andere) als lithograaf aan de slag bij de Lands and Surveys Department in Perth. Vanaf 1855 was hij werkzaam in Melbourne. Zijn oude dag sleet hij overigens weer in Engeland. Home sweet home zullen we maar zeggen.

Zwarte zwanen op een Roemeense postzegel uit 1964 (Mi 2331)

Wat ruist daar in het struikgewas? Dit thema van Toon Hermans zou goed toepasbaar zijn op een bekende verschijning op de 19e-eeuwse Zwitserse postzegels. Daarover en een stukje Duitse cultuur volgende keer.