1 januari 1854 – Het wapen van Spanje

Het wapen van Spanje in 1854 (Mi 25, bron)

1854 bracht slechts drie nieuwe thema’s en twee daarvan waren uit ‘bekende’ landen als Spanje en Zwitserland. Het derde uit ‘startup’ West-Australië. Ik begin met Spanje.

Het hoofdonderwerp van de Spaanse postzegels was tot 1868 koningin Isabella II. Toch was er een uitzondering. In 1854 kwam er een serie van vijf uit met het Spaanse wapen, mogelijk om niet in verwarring te raken met een geplande eerste Isabella-serie voor de Filippijnen, die op 1 februari daar het licht zag. Het was in Spanje nog niet gebruikelijk om de landsnaam te vermelden, dat gebeurde pas in 1862. Op de Filippijnen was het niet anders, daar werd de landsnaam pas in 1873 ingevoerd. Op Cuba en in Puerto Rico kwamen de eerste zegels toen pas eerst uit en droegen in het begin de naam Ultramar.

Het wapen van Castilië (bron)

Het wapen van Spanje was in 1854 eenvoudiger dan het huidige wapen, waarin de belangrijkste landsdelen van Spanje plaats hebben, namelijk de vroegere koninkrijken Castilië, Léon, Aragón, Navarra en Granada. Catalonië hoort daar bijvoorbeeld dus niet bij, het was nooit een koninkrijk en het heeft zijn eigen wapen. Op de postzegels is een wapen te zien met twee leeuwen van Léon en twee kastelen van Castilië. Onderin, in een uitsparing is heel klein het wapen van Granada te zien, zijnde een granaatappel. Bovenop het wapen, in het midden, ligt het Bourbonwapen met de drie lelies, horende bij het koningshuis sinds 1700. Het geheel wordt afgesloten met een kroon bovenop en de ordeketting van het Gulden Vlies als omsluiting.

In de rand van het wapen van Portugal zijn nog steeds de Castliaanse kasteeltjes te zien

In de rand van het wapen van Portugal zijn nog steeds de Castliaanse kasteeltjes te zien

Castilië wordt verbeeld door een kasteel met drie torens. Dit deel van het wapen stamt uit ongeveer 1175, toen Alfonso VIII koning was van het land. Aanvankelijk was het bedoeld als teken van waardigheid en niet om het banier of het schild mee te sieren. In de 13e eeuw veranderde dit echter snel en kwam het kasteel vaker voor in wapens van diverse vorstelijke huizen, zoals in Portugal, waar – net als in Spanje – het kasteel tot op de dag van vandaag deel uitmaakt van het wapen.

Het wapen van Granada

Het wapen van Granada

In 1230 erfde Ferdinand III, kleinzoon via moederskant van Alfonso VIII, het naastgelegen koninkrijk Léon van zijn vader. Dit had tot gevolg dat de leeuwen van Léon toegevoegd werden aan het wapen. Om het niet te ingewikkeld te maken en om de gelijkwaardigheid van de twee koninkrijken aan te tonen werden ze kruiselings van elkaar in het wapen geplaatst.

Een andere Castiliaanse koning, Hendrik IV, introduceerde de granaatappel voor het nog op de moslimheersers te veroveren emiraat Granada. Dat had niet alleen met de naam te maken, maar ook met Hendriks lijfspreuk ‘reinar es agridulce’ (regeren is bitterzoet), wat ook refereerde aan de smaak van de vrucht. Na de Reconquista werd de granaatappel als verovering onderin het wapen geplakt van Ferdinand en Isabella. Dit zou voorlopig de basis zijn van het wapen zoals het in 1854 ook was. In 1874 werden ook Aragón en Navarra toegevoegd, maar daarover later.

De eerste dienstzegel van Spanje (bron)

De eerste dienstzegel van Spanje (bron)

In het geval van de postzegels van 1854 is er geen informatie vinden over wie de ontwerper was. Wel was er nog een aardigheidje, want om het geheel compleet te maken verschenen er nog een viertal wapenschilden op 1 juli en dat waren bijzondere want dit waren de eerste echte dienstzegels ter wereld! Ok, in Engeland was er al een Penny Black met hoekletters VR die als dienstzegel gebruikt kon worden, maar dusdanig impopulair was dat het zover nooit kwam.

Volgende week een bekend verschijnsel in de sloot (maar dan in zwart).