12 augustus 1852 – Napoleon III

Portret van Napoleon III ca 1860 (onbekende fotograaf)

En hoe was het intussen in Frankrijk? In 1849 waren ze begonnen met de Cereszegels en dat beantwoordde precies aan de staat van het land zoals dat nu nog is: wanneer we een republiek zijn gebruiken we uitsluitend symbolische voorstellingen voor onze frankeerzegels en geen portretten van levende staatshoofden. Vrijheid, gelijkheid en broederschap en verder geen gemeier. Toch waren er twee uitzonderingen. Zo was er in de Tweede Wereldoorlog ene Philippe Pétain, leider van het collaborerende Vichy-regime, maar toen was Frankrijk niet haar aloude zelf. De andere keer was in de tweede helft van 1852 en dat was de opmaat voor een staatkundige verandering later dat jaar. De leider toen was Louis Napoleon, president van de Franse Republiek, die toen al droomde dezelfde status te bereiken als zijn roemruchte oom zo’n 50 jaar eerder.

Napoleon werd geboren op 20 april 1808 als Charles-Louis-Napoleon Bonaparte, zoon van Louis-Napoleon, toen koning van Holland, en Hortense de Beauharnais, zus van Joséphine, die op haar beurt met keizer Napoleon getrouwd was. Louis en Hortense kregen, ondanks hun beroerde huwelijk, drie zonen, waarvan Charles (roepnaam Louis) de jongste was. Hij zou zijn beide broers ruim overleven en werd in 1832, toen ook de kinderen van de gewezen keizer Napoleon ‘op waren’, erfopvolger van de Bonapartes. Toen het zover was zou hij zijn kans grijpen, maar zijn eerdere pogingen een staatsgreep te ontketenen in 1836 en 1840 zouden mislukken. Na de tweede poging werd hij zelfs opgesloten in het kasteel van Ham in Noord-Frankrijk, sinds de Eerste Wereldoorlog nog slechts een ruïne.

Victor Hugo in ballingschap op Jersey

Victor Hugo in ballingschap op Jersey

De revolutie van 1848 bracht Louis Napoleon een legale gelegenheid om aan de macht te komen. Na de afzetting van Louis Philippe kwamen er verkiezingen voor de Assemblée Nationale. Aanvankelijk had Louis Napoleon niet zoveel succes, maar dat verbeterde snel. Toen de grondwet vereiste dat er presidentsverkiezingen kwamen wist hij niet alleen de populaire republikein Adolphe Thiers, maar ook de schrijver en politicus Victor Hugo aan zich te binden. De toch nog vrij grote aanhang die de Bonapartes hadden zorgden er verder voor dat Louis de eerste, en naar zou blijken enige, president van de Franse Tweede Republiek werd.

De eerste afbeelding van Napoleon III (Mi 9)

De eerste afbeelding van Napoleon III (Mi 9)

Een periode van drie jaar geruzie tussen de eigengereide president en de Nationale Vergadering volgde. Thiers en Hugo kregen er in toenemende mate spijt van hun lot aan dat van Louis-Napoleon verbonden te hebben. De laatste werd zelfs een openlijke tegenstander en ging later in ballingschap. Op 2 december 1851 barstte tenslotte de bom: de president pleegde een staatsgreep tegen de Nationale Vergadering en hief die tijdelijk op. Daarna kwam er een (zeer waarschijnlijk) gemanipuleerd referendum om de staatsgreep goed te keuren. In 1852 begon Louis Napoleon aan de grondwet te sleutelen zodat hij de oppositie kon inbinden en staatshoofd voor het leven kon worden. De nieuwe Nationale Vergadering bestond voortaan voor het overgrote deel uit medestanders. En alsof dat nog niet genoeg was besloot de president keizer te willen zijn van het Tweede Franse Keizerrijk. Op 2 december 1852, een jaar na de staatsgreep, werd president Louis-Napoleon keizer Napoleon III.

Noord-Korea Mi 2603 uit 1984

Noord-Korea Mi 2603 uit 1984

Als keizer hield Napoleon III van aanpakken. Een van zijn projecten was een grondige verbouwing van Parijs die door Baron Haussmann werd ondernomen. Parijs werd een voor die tijd moderne stad met brede boulevards, warenhuizen, banken als de Crédit Lyonais en de Société Générale en natuurlijk de Opéra die in ‘Napoleon III stijl’ werd uitgevoerd. Verder werd het spoorwegnet grondig gemoderniseerd en uitgebreid en werden de havens van Le Havre en Marseille aangepakt zodat Frankrijk via de scheepvaart met de rest van de wereld verbonden kon zijn. Napoleon III was dan ook de grootste sponsor van het Suezkanaal, dat tussen 1859 en 1869 gegraven werd. In eigen land stond hij, om de oppositie gedeisd te houden, diverse liberale ontwikkelingen toe.

In 1853 trok hij samen met het bevriende Engeland op tegen de Russen, die de Turken onder druk hadden gezet om meer invloed op de Balkan te krijgen: de Krimoorlog was geboren en werd een grote overwinning voor de geallieerden. De in 1855 aangetreden Russische tsaar, Alexander II, besloot de vrede te accepteren en sloot tevens een bondgenootschap met de Fransen zodat die vrede voor enige tijd gegarandeerd zou zijn. Ook trok Napoleon zich het lot van de Italianen aan en besloot hulp te bieden aan de Sardijnse koning Victor Emanuel II. Hoewel de Franse deelname aan de Italiaanse onafhankelijkheidsoorlog maar een verdeeld succes was – Venetië werd bijvoorbeeld niet op de Oostenrijkers veroverd – leverde het wel gebiedsuitbreiding op met onder andere het gebied rond Nice en kon Victor Emanuel zich in 1861 tot koning van Italië laten kronen. Bovendien wist Napoleon ook Oostenrijk in zijn kamp te krijgen. Een ander gevolg was dat Napoleon, die gruwelde van het aantal slachtoffers in met name de Slag bij Solferino, een zeer enthousiast supporter van de ideeën van Henri Dunant werd om een internationale zorgorganisatie te stichten: het Rode Kruis.

De eerste zegel van Nieuw-Caledonië

De eerste zegel van Nieuw-Caledonië

Napoleon III met lauwerkrans van D-A Barre (Mi 29)

Napoleon III met lauwerkrans van D-A Barre (Mi 29)

Tot zover kon het buitenlands beleid van Napoleon dus als een succes beschouwd worden, maar een poging om in Mexico een gelijkgestemde monarchie overzee te stichten werd een faliekante mislukking omdat niet alleen de Mexicanen ertegen waren, maar ook de Amerikanen, die juist de Burgeroorlog achter de rug hadden. De Fransen werden verdreven en de keizer, Maximiliaan I, een broer van de Oostenrijkse keizer Franz Joseph, werd door de Mexicaanse troepen voor het vuurpeloton gebracht.

Een ander probleem dat optrad was de groeiende invloed van Pruisen als grootmacht. Onder leiding van de Pruisische kanselier Otto von Bismarck werd de weg ingeslagen naar Duitse eenheid, maar hij vond daarbij in de eerste plaats Oostenrijk op zijn weg. In 1867 versloegen de Duitse legers de Oostenrijkers en daarmee was een bondgenoot van Frankrijk uitgeschakeld. Ondertussen probeerde Bismarck met succes de andere bondgenoten van Frankrijk zoet te houden en deed voorbereidingen om het in zijn ogen te machtige Frankrijk een lesje te leren. Een stok werd gevonden in de troonsopvolging van Spanje, waar Leopold van Hohenzollern-Sigmaringen, verwant aan de Pruisische koning Wilhelm I, de troon aangeboden kreeg. Frankrijk voelde zich aan twee kanten bedreigd en wist te bewerkstelligen dat Leopold zich terugtrok als kandidaat, maar maakte daarna een grote diplomatieke fout door de Franse ambassadeur in Pruisen, graaf Benedetti, naar Bad Ems te sturen, om Wilhelm, die hier voor een korte vakantie was, duidelijk te maken dat Frankrijk niet nog eens Pruisische inmenging in Spanje zou accepteren. Wilhelm accepteerde de Franse beweegredenen, maar stuurde Bismarck wel een telegram – bekend als de Emser Depêche – om over het gebeurde te vertellen. De IJzeren kanselier op zijn beurt wist het verhaal zo te verdraaien dat Benedetti de Pruisische koning openlijk had beledigd en dat als Frankrijk oorlog wou het dat ook zou krijgen: op 19 juli 1870, zes dagen na het fatale telegram, verklaarde Frankrijk Duitsland de oorlog. Het werd de ondergang voor Napoleon III: binnen twee maanden waren de Franse legers verslagen terwijl de bondgenoten geen vinger uitstaken. De keizer werd gevangen gezet op een kasteel in de buurt van Kassel en week, toen hij na het tekenen van de vrede vrijgelaten werd, uit naar Engeland, waar hij zijn laatste jaren sleet op een landhuis bij Chislehurst aan de zuidoostkant van Londen. Op 9 januari 1873 overleed hij er. Zijn echtgenote Eugenie Montijo richtte in 1879 een mausoleum op voor hun in Zuid-Afrika gesneuvelde zoon in Farnborough in Hampshire en liet ook de resten van haar man daar bijzetten. In 1920 werd zij er ook zelf bijgezet.

Mozambique gaf in 2012 een serie en velletje uit geheel gewijd aan Napoleon III (Mi Block 590)

Mozambique gaf in 2012 een serie en velletje uit geheel gewijd aan Napoleon III (Mi Block 590)

Op 12 augustus 1852 werd de toen nog toekomstige keizer voor het eerst afgebeeld op een postzegel. Net als de Cereszegels werd het ontwerp geleverd door Jacques-Jean Barre, die simpelweg de beeltenis van de landbouwgodin veranderde door dat van het staatshoofd. Vanaf 1853 werd de tekst REPUB FRANC vervangen door EMPIRE FRANC. In 1862 verschenen de eerste getande zegels. Vanaf 1863 verscheen een nieuwe serie, ontworpen door Désiré-Albert Barre (1818-1878), zoon van Jacques-Jean. Na 1870 werd Napoleon III nog een enkele keer herdacht, vooral in landen waar commerciële massa-uitgiftes aan de orde van de dag waren. Voorbeelden zijn Noord-Korea en Mozambique. Ook was zijn portret te vinden op de eerste zegel van Nieuw-Caledonië in 1860, waar toen een zelfstandige postdienst werd ingericht. Dit werd in 1960 herdacht met een zegel in gelijke tekening.

Volgende keer gaat Zegelgek naar de stadspostzegels van Madrid kijken.