1 januari 1851 – Koning Victor Emanuel II

Koning Victor Emanuel II van Sardinië naar een portret van Perrini

Koning Victor Emanuel II van Sardinië naar een portret van Perrini, ca 1850

In 1851 was Italië net als Duitsland nog verdeeld in een aantal zelfstandige staten. De belangrijkste daarvan waren het Koninkrijk der Twee Siciliën, dat naast Sicilië zelf ook de onderkant van de Italiaanse laars omvatte, de Kerkstaat, bestuurd door de paus zelf, en het kleinere Toscane, Modena en Parma. Het gebied van Lombardije en Venetië was toen nog onder bestuur van Oostenrijk.

In het noordwesten van Italië en in een deel van Zuidoost-Frankrijk lagen het hertogdom Savoye en het prinsdom Piedmonte met hoofdplaats Turijn en belangrijke plaatsen als Aosta en Nizza (Nice). Ze werden bestuurd door het Huis van Savoye. Na de Vrede van Utrecht, als besluit van de Spaanse Successieoorlog, werd ook het eiland Sicilië, eerder door de Spaanse Habsburgers bestuurd, aan hertog Victor Amadeus II toegewezen, die daarmee koning werd. Het was een ongelukkige constructie, die niet alleen door de Spaanse Bourbon-koning Philips V werd betwist, maar ook door paus Clemens IX. In 1717 brak dus weer een oorlog uit, waarin Spanje het opnam tegen een coalitie van Frankrijk, Engeland, Oostenrijk, de Republiek en later ook Savoye zelf. Spanje verloor en bij de Vrede van Den Haag in 1720 werd Oostenrijk de nieuwe baas op Sicilië waarbij Savoye gecompenseerd werd met het eiland Sardinië. Vanaf dat moment was Victor Amadeus II koning van Sardinië, dat tot de Franse verovering 1798 van die stad bestuurd werd vanuit Turijn.

Na 1814 werd in het Congres van Wenen de situatie van voor 1798 bevestigd. Bovendien werd de voormalige stadstaat Genua aan het gebied toegevoegd, wat het koninkrijk economisch geen windeieren legde. Aanvankelijk werd het door conservatieven bestuurd, maar in 1848 kwam hier relatief makkelijk een liberale grondwet tot stand. Doordat het in Oostenrijk er veel heftiger aan toe ging zag het koninkrijk Sardinië bovendien zijn kans schoon door de grote buur de oorlog te verklaren om zo Lombardije en hoofdstad Milaan te kunnen veroveren. Dat liep niet goed af, maar de kiem voor verdere ambities was al wel gelegd.

Victor Emanuel II op een frankeerzegel uit 1863 (Mi 19)

Victor Emanuel II op een frankeerzegel uit 1863 (Mi 19)

In 1849 werd Victor Emanuel II opvolger van zijn afgetreden vader Charles Albert, die later dat jaar zou overlijden. Hij was op 14 maart 1820 geboren in Turijn, en omdat zijn vader aanvankelijk geen troonopvolger was groeide hij rustig op. Dat veranderde in 1831 toen Charles Albert alsnog koning werd en de opleiding van de nieuwe kroonprins grondig werd aangepakt. Victor Emanuel was al gauw geïnteresseerd in politiek en in een militair leven. In de vergeefse oorlog tegen Oostenrijk vocht hij voor zijn vaders claims en toen hij eenmaal zelf koning was zette hij diens politiek voort en wist door het herstel van een (wankele) vriendschap met Oostenrijk van dat keizerrijk afgedwongen te krijgen dat hij de liberale grondwet mocht behouden. Dit maakte hem in het koninkrijk een populair figuur – hij werd wel de ‘king gentleman’ genoemd – en dat zou hem in zijn streven naar Italiaanse eenheid zeker helpen.

De helden van de Risorgimento: Victor Emanuel II, Garibaldi, Cavour en Mazzini (1959, Mi 1044)

De helden van de Risorgimento: Victor Emanuel II, Garibaldi, Cavour en Mazzini (1959, Mi 1044)

In 1852 stelde hij Camillo Benso di Cavour aan als premier. Ze waren niet bepaald vrienden, maar Cavour was wel een drijvende kracht achter de Italiaanse eenwording (Risorgimento), al hoefde dat van hem zich slechts te beperken tot Noord- en Midden-Italië. Als een van de manieren om de aandacht van de Europese grootmachten te trekken, trok Cavour Sardinië de Krimoorlog in. De winst aan de zijde van onder andere Frankrijk en Engeland vergrootte de populariteit van Victor Emanuel in een groot deel van Italië en bracht hem ook aanzien bij de mede-geallieerden. Toen hij in 1859 met hulp van Frankrijk alsnog Lombardije en de belangrijke industriestad Milaan veroverde was dat de aanzet tot verdere eenwording: Parma, Modena en Toscane sloten zich zonder verzet aan bij Sardinië. De Fransen trokken zich echter terug uit de strijd en kregen als dank Nice en het grootste deel van Savoye, maar het eenwordingsproces was inmiddels in volle gang. Guiseppe Garibaldi versloeg – tegen de zin van Cavour, maar met instemming van Victor Emanuel – de tegenspartelende Siciliaanse koning Frans II in 1861 en daarmee was geheel Italië, op een strook land rondom Rome na, verenigd. Florence werd in 1865 de nieuwe hoofdstad. De paus zou uiteindelijk in 1870 verslagen worden, waarna Rome de definitieve hoofdstad werd.

Deel van Il Vittoriano op een zegel van 1964 (Mi 1170)

Deel van Il Vittoriano op een zegel uit 1964 (Mi 1170)

De laatste 8 jaar van zijn leven waren niet zijn populairste, dit werd vooral geweten aan het feit dat hij nooit Victor Emanuel I van Italië wilde zijn, maar zijn Sardijnse volgnummer II behield, wat hem de naam van veroveraar en niet van vereniger gaf. Daarnaast was zijn tweede zoon Amedeo verwikkeld in de troonsopvolging van Spanje (zie het artikel over Isabella II), wat mogelijk ook de Italiaanse koning geraakt zal hebben.

Il Vittoriano, het monument voor Koning Victor Emanuel II en de Risorgimento van architect Guiseppe Sacconi)

Il Vittoriano, het monument voor Koning Victor Emanuel II en de Risorgimento van architect Guiseppe Sacconi)

Op 9 januari 1878 overleed Victor Emanuel, 57 jaar oud, als gevolg van een longontsteking (of mogelijk malaria) na een jachtpartij in de buurt van Rome. De paus, die hem in 1861 geëxcommuniceerd had wegens de inname van grote delen van de Kerkstaat, wilde de terminaal zieke koning vergeven, maar de gezanten die de boodschap over kwamen brengen, werden geweigerd. Hij werd begraven in het Pantheon en te zijner ere is nog een enorm monument voor hem en zijn verdiensten als ‘opdrachtgever’ van de Risorgimento te vinden bij Piazza Venezia. Victor Emanuel werd opgevolgd door zijn oudste zoon Umberto.

De eerste postzegels van Sardinië met het portret van Victor Emanuel II verschenen op 1 januari 1851 in 3 waardes, een zwarte 5, een blauwe 20 en een roze 40 centesimi. Als ontwerper wordt genoemd Francesco Matraire, die een drukkerijtje dreef in Turijn. De Sardijnse autoriteiten wilden aanvankelijk in Parijs een ontwerp laten maken, maar kosten en tijdgebrek deden hen besluiten naar Matraire te gaan, een man met een goede staat van dienst. Matraire stelde ook voor om voor de vervolgzegels vanaf 1853 gebruik te maken van reliëfdruk om vervalsers het nakijken te geven. Matraire verzorgde tot in 1863 ontwerp en druk van alle zegels van Sardinië en de eerste zegels van Italië. Daarna werd de postzegelproductie – na een korte periode van uitbesteding aan De la Rue in Londen – overgenomen door de Officina Carte Valori (vrij vertaald ‘staatsdrukkerij van waardepapieren’) in Turijn, in 1928 werd deze drukkerij verplaatst naar Rome.

De volgende keer behandelt Zegelgek een van de leden van de Teenage Mutant Ninja Turtles. De wat…??