1 januari 1849 – Ceres

Het offer aan Ceres door Jacob Jordaens uit 1618 (Prado, Madrid)

Het offer aan Ceres door Jacob Jordaens uit 1618 (Prado, Madrid)

Frankrijk was nog aan het nahijgen van de revolutie van 1848 die koning Louis Philippe van Orléans tot aftreden had gedwongen. Er was een republiek gekomen, de tweede, onder leiding van Louis Napoleon Bonaparte, de zoon van Lodewijk Napoleon, ‘onze’ koning van 1806 tot 1810. De republiek pakte enkele dingen aan, zoals het opstellen van een postwet en de uitgifte van postzegels. Maar wat zet je er nu op? Het werd het symbool van de voorspoed dankzij de goede oogst, de Romeinse godin Ceres.

Ceres in Cáceres

Ceres in Cáceres

Ceres is een van de vele godheden in de Romeinse mythologie, en wordt vergeleken met de Griekse Demeter. Zij geldt als de gever van het spelt aan de mensen, zodat ze altijd te eten zouden hebben. Toen ze in 496 voor Christus een hongersnood zou hebben voorkomen in de nog jonge Romeinse Republiek werd ze een van de centrale godheden, vereerd op de Aventijn. Dit verklaart waarschijnlijk dat de Fransen– en later de Portugezen – haar als republikeins symbool kozen.

Standbeeld van Ceres van Rubens uit 1615 (SU, Mi 5721)

Ceres werd vele malen afgebeeld in de kunst. Wellicht het fraaiste schilderij is er een van Jacob Jordaens in het Prado, voorstellende Het offer aan Ceres dat je hierboven ziet. Ook tijdgenoot Rubens en eerder Rafaël portretteerden Ceres. Ze heeft meestal een kleine korenschoof in haar handen of een hoorn des overvloeds, zoals te zien is bij het Ceresbeeld in het Spaanse stadje Cáceres, dat slechts bij toeval een deel van de naam deelt met de godin. In haar haar draagt ze vruchten zoals druiven.

De eerste Franse zegels met het portret van Ceres werd ontworpen en gegraveerd door de huisgraveur van de Monnaie de Paris, Jacques-Jean Barre, die daar werkzaam was van 1842 tot zijn dood in 1855. De eerste zegels waren een zwarte van 20 centimes en een zeldzame oranjerode van 1 franc, welke op 1 december 1849 vervangen werd door karmijnen exemplaar.

De eerste Franse postzegel (Mi 3

De eerste Franse postzegel (Mi 3)

Van 1852 tot 1870 maakte president Louis Napoleon (vanaf 1853 keizer Napoleon III) de dienst uit op de postzegels, maar na het verlies van Frankrijk in de Frans-Duitse oorlog werd de Derde Republiek uitgeroepen en de eerste jaren zie je Ceres weer terugkomen. Vlak voor en na de Tweede Wereldoorlog verschenen er ook zegels met Ceres, maar haar symbolische rol werd daarna overgenomen door de Mariannes in vele ontwerpen.

Het bleef niet beperkt tot Frankrijk met Ceres, want er is geen land ter wereld dat zoveel afbeeldingen van de godin heeft uitgegeven als Portugal en zijn koloniale rijk. Ook hier als republikeins symbool, want na het afzetten van de jonge koning Emanuel II in 1910 werd hier de republiek uitgeroepen. In 1856 verschenen er in de Argentijnse provincie Corrientes ook zegels met de afbeelding van Ceres, die overigens een zeer grote gelijkenis hebben met de Franse zegels. België gaf in 1932 enkele zegels met Ceres uit, maar dan meer in haar ‘echte’ rol als godin van de oogst en vruchtbaarheid. Van recentere datum is de Oekraïense frankeerserie uit 1992.

En als je een bordje havermout hebt bij het ontbijt, denk dan ook even aan Ceres. Het Engelse woord cereals is immers van haar naam afgeleid.

Ceres als schegbeeld met sikkel (Groenland Mi 253)

Beeldje van Ceres in Archeon (eigen foto, 8-1-2017)

 

.