1 juli 1845 – De postduif

Brievenbus in Basel (ca 1845)

Brievenbus in Basel (ca 1845)

Kort na de invoering van de postzegel kwamen ook de bijbehorende symbolen zoals posthoorns en postduiven als motief voor. Op 1 juli 1845 was het de Zwitserse stad Basel die met de primeur kwam, van de postduif in zijn eenvoudigste vorm, een witte duif met een brief in zijn snavel. Het werd tegelijk de huisstijl van de lokale posterijen, een logo avant la lettre. Voorbeelden van de brievenbus als hierboven zijn nog op enkele plekken in de stad in gerestaureerde vorm te vinden. En de postzegel, in het lokale dialect Basler Dybli genoemd, hoort tot de meest gezochte zegels van de wereld.

Zwitserse Europazegel uit 1979 (Mi 1154)

Zwitserse Europazegel uit 1979 (Mi 1154)

Zegel voor 100 jaar Wereldpostvereniging met links een brievenbus uit Basel (BRD Mi 825)

Het dier

De postduif is niet alleen een postsymbool, maar ook een ‘echte’ vogel. Al in de 16e eeuw wist men van bepaalde duiven dat ze altijd hun weg konden vinden dankzij een ver ontwikkeld oriëntatievermogen en daarom zeer geschikt waren om berichten uit belegerde steden te smokkelen. In latere oorlogen, zoals de Frans-Duitse oorlog van 1870, waren ze vaak van belang om iets over de toestand van een bezette stad en zijn bewoners te weten te komen en ze konden soms een belangrijke rol spelen bij het ontzetten van een stad.

De tamme duiven, waaronder ook de postduiven horen, zijn gedomesticeerde afstammelingen van de wilde rotsduif (Culumba livia), qua naam niet te verwarren met de rossige steenduif (Columbina talpacoti). Ze komen op postzegels vooral als symbolische voorstelling voor, bijvoorbeeld bij jubilea van de Wereldpostvereniging of regionale organisaties als de Arabische Postunie (deel uitmakend van de Arabische Liga).

Zwitserse luchtpostzegel uit 1930 (Mi 245)

Zwitserse luchtpostzegel uit 1930 (Mi 245)

 

Nederlandse postduif uit 1993 (NVPH 1574)

Nederlandse postduif uit 1993 (NVPH 1574)

Baseler duif

De Baselse domineeszoon en architect Melchior Berri (1801-1854) ontwierp het witte duifje in het rode vlak van de postzegel. Op de ook door hem ontworpen afbeelding op de brievenbussen staat de duif in een blauw vlak. Omdat die blauwe kleur ook op de postzegel aanwezig is werd dit de eerste meerkleurige zegel ter wereld. Het duurde lang voor er een tweede meerkleurige zegel verscheen, in veel landen zelfs tot in de 20ste eeuw en dan nog alleen voor hogere waardes van series.

 

Basler Dybli

Basler Dybli

Het wapen van Basel

Een ander element op de postzegel is het wapen van stad Basel, dat een beetje lijkt op een omgekeerde toeter. In werkelijkheid is het echter een kerkelijk symbool, zoals de sleutel op het wapen van Genève. Het is namelijk een deel van een bisschopsstaf en deze komt al sinds de 11de eeuw voor op munten. De vorm is sinds de 13e eeuw niet meer veranderd. Net als in Genève doorstond dit bisschoppelijke symbool de Reformatie, die in Basel in 1528 leidde tot een verbod op het katholicisme. De zetel van het prinsbisdom verhuisde toen met steun van katholieke kantons van het eedgenootschap naar Porrentruy in de Jura,

Grafmonument voor Erasmus in Basel (Wikimedia Commons/Bic

Grafmonument voor Erasmus in Basel (Wikimedia Commons/Bic)

vlakbij de Franse grens. Het huidige bisdom Basel heeft zijn zetel in Solothurn. De Baseler Münster, tot de Reformatie de hoofdkerk van het bisdom, is nog steeds eigendom van de evangelisch-gereformeerde kerk. Opmerkelijk is dat ‘onze’ kritische maar katholiek gebleven humanist Erasmus, die in 1536 in Basel overleed, in deze gereformeerde kerk zijn graf kreeg. En dat is er nog altijd te zien.