Standbeeld koningin Victoria in Valetta, Malta (eigen foto)

Standbeeld koningin Victoria in Valetta, Malta (eigen foto)

Woensdag 6 mei 1840 was een belangrijke dag. Het was enkele dagen nadat de toen bijna 21-jarige Engelse koningin Victoria haar goedkeuring gegeven had aan haar portret op een stukje papier van 19 bij 22 millimeter. Nu konden de allereerste postzegels  ter wereld, vanwege hun waarde en kleur “Penny Black” genoemd, aan de loketten in Londen verkocht worden.

Victoria was geboren op 24 mei 1819 op Kensington Palace in Londen. Het was toen al meteen duidelijk dat zij een zeer waarschijnlijke kandidate voor de troonopvolging zou worden omdat geen van haar ooms, de koningen George IV en Willem IV, toen wettige – dat wil zeggen binnen het huwelijk geboren – kinderen hadden. De enige wettige dochter van George IV was Charlotte, maar zij overleed in het kraambed, anderhalf jaar voor de geboorte van Victoria.

Victoria schoof inderdaad al snel op in de lijn van troonopvolging omdat haar vader, Hertog Edward van Kent, in de winter van 1820 overleed en het zeer onwaarschijnlijk leek dat koning George IV nog kinderen zou krijgen en haar pas op 53-jarige leeftijd getrouwde oom, vanaf 1830 koning Willem IV, ook slechts twee vroeg overleden meisjes had verwekt. Er zat alleen nog een andere oom tussen, Hertog Ernst August van Cumberland, maar die werd kansloos op de dag dat Victoria 18 werd. De ernstig zieke Willem IV leefde net een paar weken langer door om zijn nicht koningin te zien worden en niet Ernst, die niet erg geliefd was vanwege zijn affaires en geruchten die over hem de ronde deden en waarmee hij zijn toch al niet erg preuts levende broers naar de kroon stak. Hij werd afgescheept met het erfkoninkrijk Hannover, waar Victoria als vrouw niet mocht regeren, omdat daar de zogenaamde Salische wetgeving nog gold, die zei dat opvolging alleen via mannelijke lijn kon.

Victoria 1882

Koningin Victoria in 1882

Koningin Victoria was van juni 1837 tot haar dood in januari 1901 koningin, dus bijna 64 jaar. Dat was tot 10 september 2015 de langste regering van een Engels monarch ooit. Koningin Elisabeth II heeft dit ooit onverslaanbare geachte record inmiddels gebroken.

Victoria’s regering kende hoogte- en dieptepunten. Het grootste dieptepunt was wel het overlijden van haar geliefde echtgenoot en neef Prins Albert, met wie ze 9 kinderen kreeg. Vanaf dat moment trok ze zich vaker terug en droeg slechts rouwkleding. Haar populariteit, zorgvuldig opgebouwd met hard werken en een onkreukbare levenswandel, nam aanvankelijk af, maar nadat premier Benjamin Disraeli haar in 1876 voorgesteld had om de titel Keizerin van India aan te nemen, trad ze weer meer op de voorgrond en groeide haar populariteit weer om tot haar dood niet meer af te nemen. De periode waarin Victoria regeerde wordt nu wel herinnerd als het Victoriaanse tijdperk, waarin Groot-Brittannië de belangrijkste industriële en koloniale macht ter wereld werd, maar waarin ook deugden als kuisheid, fatsoen en nuchterheid werden gepropageerd. In de mode en architectuur kwam dit het beste tot uiting.

Politiek gezien had Victoria niet veel in te brengen, aangezien Groot-Brittannië toen al volgens een grondwet geregeerd werd, waarbij het parlement, bestaande uit House of Commons (‘gewone’ Britten) en House of Lords (adel), het voor het zeggen had. Bijsturing kon Victoria alleen geven via overleg met de premier. Met de meeste premiers kon ze het redelijk goed vinden, met name Lord Melbourne, die als een mentor optrad tijdens de eerste jaren van haar regering en de eerder genoemde Benjamin Disraeli, die enkele malen regeringsleider was in de periode 1868 tot 1880.

 Op de postzegel

Penny_blackHet idee voor het gebruiken van postzegels kwam van de ex-onderwijzer Rowland Hill (1795 – 1879). Na zijn actieve carrière voor de klas ging hij zich interesseren voor posthervorming. Begin 1837 schreef hij de brochure “Post office reform, Its importance and practicability”, waarin hij betoogde dat voortaan niet de ontvanger van de brief voor het vervoer moest betalen, maar de afzender. Dit alles om te voorkomen dat de postdiensten met bergen geweigerde en onbetaalde post bleven zitten.

In het begin van 1840 kwamen er vooraf te betalen enveloppen met een speciaal ontwerp in de handel, de zogenaamde ‘Mulready envelopes’ maar die waren geen succes. Het idee van de postzegel werd dat wel.

Dat koningin Victoria als eerste op de postzegel zou staan was bijna vanzelfsprekend, hoewel het buiten het Verenigd Koninkrijk nog wel tot 1849 zou duren voordat weer een regerend staatshoofd (de Belgische koning Leopold) een postzegel zou sieren.

Zegel van het zgn. Antillentype (Turks Islands Mi 33)

Zegel van het zgn. Antillentype (Turks Islands Mi 33)

Het had nog wat voeten in aarde om een goed en moeilijk te vervalsen portret te maken, maar uiteindelijk was het een tekening van de kunstenaar Henry Corbould (1787-1844) op basis van een medaille van William Wyon (1795-1851), gemaakt van de 15-jarige prinses, die uitgewerkt werd tot wat de ‘Penny Black’ werd.

Koningin Victoria werd daarmee gelijk de trendsetter voor de postzegel, er werd namelijk bepaald dat ieder Engels zegel een portret van de regerend monarch moest tonen en dat daarnaast de naam van het land niet gebruikt hoefde te worden, een traditie die tot op de dag van vandaag wordt volgehouden.

Zegel uit de jubileumserie van 1887 (Mi 88)

Zegel uit de jubileumserie van 1887 (Mi 88)

Alle ruim 100 zegels die in het Verenigd Koninkrijk tijdens het leven van Victoria werden uitgegeven hebben uitsluitend haar portret. Van de meeste koloniën toont het merendeel van de vroege uitgiftes haar portret. In de Kaapkolonie echter werden alleen symbolische voorstellingen gebruikt en was de eerste geportreteerde monarch daar Edward VII. Andere, zoals de meeste Australische koloniën, negeerden na haar overlijden juist het bestaan Edward VII en bleven tot de uitgifte van eerste Australische zegels in 1913 de Victoriazegels herdrukken en gebruiken.

Hoewel de Penny Black de eerste zegel ter wereld was, werd het niet de beroemdste zegel met het portret van Victoria, dat waren de eerste zegels van Mauritius, een oranje 1 penny en de

Een van de zeldzaamste zegels ter wereld, de Blauwe Mauritius

Een van de zeldzaamste zegels ter wereld, de Blauwe Mauritius, het Museum voor Communicatie in Den Haag bezit één exemplaar

zeldzamere blauwe 2 pence, bijgenaamd de Blue Mauritius. Deze werden op verzoek van de gouverneursvrouw gemaakt door de uit Engeland geïmmigreerde graveur Joseph Osmond Barnard (1816-1865), om er de uitnodigingen voor een bal mee te frankeren. In plaats van Post Paid zette hij de woorden Post Office erop en dat maakt de zegels mede zo apart en zeldzaam.

In de jaren 1880 verschenen in diverse koloniën, meest in het Caribisch gebied, series in een zelfde kader, dit was het zogenaamde Antillentype. Het was de eerste vorm van wat later een omnibus-serie heette, dezelfde zegels met dezelfde ontwerpen en thema’s voor verschillende landen, alleen verschillend in landsnaam en waardeaanduiding.

Het 50-jarig regeringsjubileum werd in 1887 gevierd met een nieuwe en naar zou blijken laatste frankeerserie met Victoria’s portret in Groot-Brittannië. Deze serie was zo populair dat de meeste kaders werden herbruikt voor de uitgifte van Edward VII in 1902.

 

De eerste zegel van Tasmanië met een naar rechts kijkende Victoria

De eerste zegel van Tasmanië (toen nog Van Diemen’s Land genoemd) met een naar rechts kijkende Victoria

Opvallend is dat Victoria vrijwel altijd naar links kijkt, behalve op Tasmanië, in Canada en op de Falklands, en dat haar portret door de jaren heen niet lijkt te veranderen afgezien van een ander diadeem of dergelijk vorstelijk teken. Uitzonderingen zijn portretten in Nieuw Zeeland en Canada, waar zij ‘naar de kunstenaar’ kijkt, en in India en Oost-Afrika, waar in de laatste jaren portretten van de oude Victoria met een weduwensluier uitgegeven werden.

Aitutaki Mi 256 uit 1977 met een jonge koningin

Aitutaki Mi 256 uit 1977 met een jonge koningin

Koningin Victoria werd na haar dood niet vergeten, in Groot-Brittannië zelf en een paar (ex-)koloniën werden in 1987 zegels uitgegeven voor de 150ste verjaardag van haar troonsbestijging en in 2001 werd haar overlijden 100 jaar eerder herdacht, ook in landen die nooit tot het Britse Rijk hebben gehoord zoals Liberia en de Malediven.

 

 

 

Tot slot

Velletje ter gelegenheid van 175 jaar Penny Black, uitgegeven 6 mei 2015 (Mi Block 92)

Velletje ter gelegenheid van 175 jaar Penny Black, uitgegeven 6 mei 2015 (Mi Block 92)

 

En daarna?

8 mei 1840: een aanvullende waarde verschijnt, de ‘topence blue’ met een waarde van 2 pence.

10 februari 1841: omdat de Penny Black vanwege zijn kleur alleen met rode inkt afgestempeld kan worden wordt de zegel vervangen door een roodbruine versie, waarmee gebruik gemaakt kan worden van zwarte stempelinkt.

13 maart 1841: een nieuwe 2 pence zegel verschijnt in een iets afwijkend type, met een witte lijn onder het woord POSTAGE